Các chú nghe Khầy phán đây : đời người là một chuỗi những quyết định, mà phần lớn trong số đó bị lèo lái bởi cái gọi là cảm xúc đần độn – xong xuôi vỡ lẽ ra rồi thì mày cố nhồi nhét lý trí vào để biện minh. Mấy thằng phụ khoa tưởng mình đang “tính toán logic”, nhưng thực ra lại đang tự sướng tinh thần sau khi lý trí đã bị cảm xúc đè bẹp từ trước.
Để Khầy kể cho mấy tấm chiếu mới nghe một cú chuyện đời.
Hồi xưa Khầy mê nhảy dù lắm. Cái cảm giác được phóng thân khỏi cái máy bay đang lao ầm ầm, phi thẳng xuống đất, chỉ có mỗi cái dù mỏng dính cứu vớt mạng sống, nó kích thích hơn cả đêm đầu tiên với em tơ trinh nguyên.
Khầy nhảy lần đầu thì cũng tạm. Lần hai thì cải thiện thấy rõ. Chỉ có cái cú đáp đất hơi toang – vỡ mẹ cái mắt cá chân. Nhưng chuyện nhỏ thôi, đàn ông mà. Tuy nhiên, cái vấn đề không nằm ở cái chân, mà là ở cái con mắt thối tha của Khầy. Không có cảm giác chiều sâu, nghĩa là… mỗi lần nhảy là một lần ném mạng cho tử thần. Mà tao có phải Joker trong phim người dơi đâu.
Nên cuối cùng, sau nhiều đêm nằm gác tay lên trán suy ngẫm, tao quyết định dẹp mẹ cái vụ nhảy dù. Không phải vì sợ, mà vì lý trí mách bảo: “Mày mà còn nhảy, thì sớm muộn cũng sẽ nhập viện, hoặc nhập hộp luôn đấy.”
Tuy nhiên, nếu giả sử tao nhát, tao sợ tới mức cắm đầu vào nhà vệ sinh mỗi lần thấy máy bay, thì có khi cũng sẽ vin vào lý do “mắt tao kém” để biện minh cho cái nỗi sợ ấy. Thấy chưa? Đấy là cái bẫy tâm lý, chui vào lúc nào không biết.
Tình huống này đâu có lạ. Khầy thấy đầy ông cháu ngoài kia quyết định vì cảm xúc, rồi sau đó mặc áo vest lý trí vào để nhìn cho có vẻ “tỉnh táo”. Chuyện nhảy dù chỉ là ví dụ nhỏ. Đám các chiến hữu nhìn quanh đi: chính trị, tình yêu, hôn nhân, ly hôn, bỏ nghề, đổi ngành… đều có mùi này.
Ví dụ to hơn: ở cái xứ sở cờ hoa, bây giờ đang manh nha nội chiến. Hai phe, phe Trump thì gào “bảo vệ sự sống, chống phá thai”, phe Woke thổ tả thì tru tréo “chống phân biệt chủng tộc”. Nghe có vẻ cao thượng. Nhưng đào sâu một tí, mày sẽ thấy: tất cả là vì ghét nhau, chứ chẳng ai vì lý tưởng mẹ gì cả. Cảm xúc dẫn đường, rồi lý trí kéo tới gỡ gạc danh dự.
Từ chuyện to đến chuyện nhỏ, Khầy bảo thật:
Mọi quyết định lớn trong đời mày, đừng để cảm xúc cầm lái.
Tình cảm là thứ xúc tác, không phải tay lái. Mày chọn ăn kem chocolate hay vanilla thì mày thích gì ăn nấy. Nhưng mày chọn cưới ai, ly dị lúc nào, bỏ việc hay không, rút tiền đầu tư hay để yên… thì phải dùng não. Mà là cái não thật sự, không phải cái đầu gối.
Khầy không còn nhảy dù nữa. Không phải vì sợ. Không phải vì hèn. Mà vì lý trí bảo rằng nếu tiếp tục thì khả năng tao tạch là cao. Dù Khầy nhớ tụi bạn nhảy dù dễ thương, không khí ở đó dễ chịu, vui vẻ, ai cũng nhiệt. Không phải Khầy không yêu cái thế giới đó. Khầy yêu say đắm, chứ không phải chỉ “thích thích”.
Nhưng yêu thì yêu, chứ sống để đầu tư lâu dài, thì không được ngu. Và quyết định bỏ nhảy dù của Khầy là kết quả của việc ngồi gãi đầu gãi tai hàng tuần trời, dằn vặt, đắn đo, và cuối cùng: dìm mẹ cái cảm xúc xuống, nghe theo lý trí.
Khầy nói vậy để các chú nai đang thập thò ngoài bìa rừng hiểu:
Không có gì nhục khi sợ. Nhưng có một điều đáng hổ thẹn, đó là giả vờ không sợ mà đưa ra quyết định ngu như lợn.
Ranh giới giữa “quyết định vì lý trí” và “chạy trốn vì sợ” đôi khi mờ lắm. Nhưng chính cái lúc cảm xúc mày gào rú to nhất, mày càng phải bình tĩnh nhất, tỉnh táo nhất. Bóp cổ cảm xúc lại, đè nó ra, và hỏi:
“Quyết định này có lợi lâu dài cho tao không?”
Nếu có, thì làm. Nếu không, thì bẻ cổ cảm xúc, dìm nó xuống hố xí.
Đời người hơn nhau ở chỗ đó đấy.
Đám gà thì chạy theo cảm xúc.
Còn đàn ông đích thực – thì chơi bằng lý trí, kinh nghiệm và não .
