Tôi sinh ra và lớn lên trong gia đình Công giáo. Tôi được rửa tội, làm lễ rước lễ lần đầu, được thêm sức. Nói cho rõ: tôi là người Công giáo đúng nghĩa. Nhưng khi còn nhỏ, mỗi lần đi nhà thờ với bố mẹ, tôi thấy đó chỉ là một việc cực kỳ nhàm chán. Đứng lên, ngồi xuống, đọc kinh, lặp đi lặp lại những nghi thức dài dòng. Tôi tự hỏi tại sao mình phải ở trong cái nơi tẻ nhạt này. Suốt nhiều năm trong đời, tôi nhìn nhà thờ như một gánh nặng vô nghĩa.
Nhưng có một câu hỏi thỉnh thoảng lại xuất hiện trong đầu tôi: tại sao con người trong lịch sử lại coi tôn giáo quan trọng đến thế. Bạn hãy nhìn những nhà thờ khổng lồ trên khắp thế giới. Những công trình như Notre-Dame Cathedral chẳng hạn. Những tòa nhà vĩ đại như vậy đòi hỏi hàng chục năm, thậm chí hàng thế kỷ lao động. Hàng ngàn người bỏ công sức, tiền bạc và thời gian để xây dựng. Nếu chỉ vì Giáo hội ra lệnh thì họ hoàn toàn có thể từ chối. Nhưng họ không từ chối. Họ tự nguyện làm điều đó. Và họ còn lấp đầy các hàng ghế trong nhà thờ.
Ngày nay thì khác. Tôi lớn lên trong những nhà thờ mà ghế trống nhiều hơn ghế có người. Vào một Chủ nhật bình thường, đôi khi chỉ có vài người tham dự thánh lễ. Ngoại trừ những dịp như Giáng sinh hay Phục sinh thì nhà thờ mới đông. Điều đó khiến tôi đặt ra câu hỏi: tại sao ngày xưa nhà thờ chật kín, còn ngày nay thì trống trải.
Tôi phải nói thẳng: tôi không tin vào Chúa. Tôi ước gì mình tin được, vì niềm tin đó mang lại sự an ủi. Nhưng tôi không có niềm tin ấy. Tôi cho rằng cuộc sống này phần lớn là ngẫu nhiên. Không có ông già râu trắng nào ngồi trên trời điều khiển mọi thứ. Chúng ta tồn tại, có ý thức, rồi một ngày sẽ biến mất. Đó là cách tôi nhìn thế giới.
Nhưng gần đây tôi bắt đầu tự hỏi: vậy tại sao con người lại cần Chúa đến mức như vậy. Câu trả lời đến với tôi theo cách rất đơn giản, gần như hiển nhiên. Nó xuất phát từ một chuyện xảy ra với con trai tôi.
Con trai tôi bốn tuổi. Cháu vừa phải trải qua một ca phẫu thuật thận khá nghiêm trọng. Cho đến bây giờ chúng tôi vẫn chưa biết kết quả cuối cùng sẽ ra sao. Có thể cháu sẽ khỏi hoàn toàn, cũng có thể sẽ cần thêm điều trị hoặc phẫu thuật khác. Từ lúc phát hiện bệnh đến giờ, tôi đã sống trong nỗi lo lắng gần như liên tục suốt nhiều tháng.
Điều đáng sợ nhất là căn bệnh đó được phát hiện hoàn toàn tình cờ. Bác sĩ nói rằng nếu chúng tôi không phát hiện sớm, có khả năng một quả thận rồi đến quả thận thứ hai sẽ ngừng hoạt động mà không có triệu chứng rõ ràng. Và khi quả thận thứ hai ngừng hoạt động, thằng bé có thể chết chỉ trong vài ngày. Hãy tưởng tượng điều đó: một đứa trẻ bốn hay năm tuổi, hôm nay còn chạy nhảy vui vẻ, ngày mai có thể chết chỉ trong vòng 24 giờ.
Tôi nhìn con trai mình chơi xe scooter, nghịch đồ chơi, nói rằng sau này muốn trở thành “robot xe cứu hỏa”. Một đứa trẻ hoàn toàn khỏe mạnh, tràn đầy năng lượng. Ý nghĩ rằng một ngày nào đó thằng bé có thể chết đột ngột khiến tôi lạnh sống lưng. Chỉ cần tưởng tượng thôi cũng đủ khiến tôi gần như bật khóc.
Nếu con tôi chết, tôi biết chắc một điều: tôi sẽ không bao giờ còn là con người như trước nữa. Một phần linh hồn của tôi sẽ bị phá hủy vĩnh viễn. Tôi sẵn sàng hy sinh bất cứ thứ gì để điều đó không xảy ra. Nếu cần đổi mạng sống của mình để con tôi sống, tôi sẽ làm ngay lập tức. Không cần suy nghĩ.
Và chính ở đây tôi bắt đầu hiểu một điều rất quan trọng về lịch sử loài người.
Ngày nay chúng ta có y học hiện đại. Chúng ta có vaccine, thuốc kháng sinh, phẫu thuật, công nghệ. Tỷ lệ trẻ em chết đã giảm mạnh trong thế giới hiện đại. Khi người ta nói rằng tuổi thọ trung bình thời Trung Cổ chỉ khoảng 40 tuổi, nhiều người hiểu nhầm rằng ai cũng chết ở tuổi 40. Không phải vậy. Rất nhiều người sống tới 60, 70, thậm chí 80 hoặc 90 tuổi. Tuổi thọ trung bình thấp là vì quá nhiều trẻ em chết khi còn nhỏ.
Hãy tưởng tượng làm cha mẹ vào thời đó. Bạn có sáu, bảy, tám đứa con. Không phải vì muốn đông con, mà vì không có biện pháp tránh thai. Nhưng rồi từng đứa một chết đi. Một đứa chết lúc sinh. Một đứa chết vì sốt tinh hồng nhiệt. Một đứa chết vì viêm màng não. Một đứa khác chỉ cần bị trầy xước, nhiễm uốn ván rồi chết trong đau đớn.
Ngay cả vua chúa cũng không tránh khỏi điều đó. Bạn có thể nhìn vào lịch sử của Henry IV hay nhiều vị vua khác: họ có rất nhiều con, nhưng chỉ vài người sống tới tuổi trưởng thành.
Bạn thử tưởng tượng nỗi đau của những bậc cha mẹ đó. Nỗi đau đó không khác gì nếu con tôi chết hôm nay. Con người không thay đổi. Tình yêu dành cho con cái luôn giống nhau. Và nỗi đau mất con là một thứ gần như không thể chịu nổi.
Khi phải đối mặt với nỗi đau như vậy, con người cần một thứ để bám vào. Họ cần hy vọng. Họ cần tin rằng cái chết không phải là kết thúc. Họ cần tin rằng một ngày nào đó họ sẽ gặp lại đứa con đã mất.
Thế là họ tin vào Chúa.
Ngay cả khi trong thâm tâm họ nghi ngờ. Ngay cả khi họ cảm thấy có thể tất cả chỉ là ảo tưởng. Nhưng họ vẫn chấp nhận ảo tưởng đó, bởi vì ảo tưởng ấy giúp họ sống tiếp. Nó cho họ hy vọng rằng một ngày nào đó họ sẽ được ôm đứa con nhỏ của mình thêm một lần nữa.
Bạn có biết cảm giác khi ôm một đứa trẻ của chính mình không. Cơ thể nhỏ bé, cánh tay mảnh mai, vừa mong manh vừa đầy sức sống. Khi bạn bế con lên, bạn cảm thấy một thứ rất khó diễn tả. Và ý nghĩ rằng bạn sẽ không bao giờ còn được ôm nó nữa là một cú đánh khủng khiếp vào tâm hồn.
Hy vọng được gặp lại con mình ở thế giới bên kia là một sức mạnh cực kỳ lớn. Và chính hy vọng đó đã khiến con người tin vào Chúa.
Ngày nay niềm tin tôn giáo suy giảm vì một lý do rất đơn giản: trẻ em hiếm khi chết như trước nữa. Trong các xã hội hiện đại, hầu hết cha mẹ sẽ không bao giờ phải chôn cất con mình. Nếu trẻ em chết, thường là vì tai nạn hiếm gặp chứ không phải bệnh tật phổ biến.
Khi nỗi đau đó biến mất khỏi đời sống thường nhật, nhu cầu về niềm an ủi tôn giáo cũng giảm theo.
Nhưng nếu bạn nhìn vào những quốc gia nghèo, nơi tỷ lệ tử vong trẻ em vẫn cao, bạn sẽ thấy tôn giáo vẫn cực kỳ mạnh. Không phải ngẫu nhiên. Khi cái chết của con cái vẫn là nguy cơ thực sự, con người vẫn cần Chúa để chịu đựng nỗi đau đó.
Tôi từng nghĩ những người tin vào Chúa là ngây thơ. Sau này tôi nghĩ: nếu niềm tin đó mang lại sự an ủi thì cứ để họ tin. Nhưng bây giờ, khi bước vào tuổi năm mươi và khi tôi tưởng tượng đến khả năng mất con mình, tôi hiểu sâu hơn một điều.
Khi bạn nhìn thấy những nhà thờ cổ kính khổng lồ ở châu Âu, đừng chỉ nghĩ đó là công trình tôn giáo. Hãy nghĩ đến những người đã xây nên chúng. Rất nhiều người trong số họ có lẽ đã mất con. Họ đặt từng viên đá vào bức tường nhà thờ với một hy vọng duy nhất: một ngày nào đó, họ sẽ gặp lại đứa con đã chết của mình.
Đó là điều tôi cuối cùng đã hiểu.
