Ở thành Rome cổ đại, một kẻ tên Tiberius chạy đến khóc lóc với triết gia Khắc kỷ Epictetus rằng gã đã mất sạch sành sanh sau một trận hỏa hoạn và cuộc đời gã thế là tiêu tùng. Epictetus chỉ bình thản bảo: “Tiberius, ngươi đang đau khổ vì những thứ chưa từng thực sự thuộc về ngươi.” Đừng ngơ ngác thắc mắc giống Tiberius. Trên đời này, mọi thứ đều là đồ vay mượn – từ nhà cửa, của cải, những người bạn yêu thương, cho đến chính cái thân xác mà bạn đang sống. Chúng chỉ là những món quà tạm thời mà Tạo hóa cho bạn quản lý và có thể đòi lại bất cứ lúc nào. Bạn chẳng có tư cách hay quyền hành gì để đòi hỏi sở hữu chúng mãi mãi. Thứ duy nhất thực sự thuộc về bạn, thứ duy nhất bạn có quyền làm chủ, chính là quan điểm, thái độ và mọi lựa chọn, hành động của chính bản thân bạn mà thôi.
Đáng buồn là phần lớn những kẻ trẻ tuổi các bạn ngày nay lại đang sống trong một sự ảo tưởng tai hại về cái gọi là “đặc quyền tự nhiên”. Các bạn ích kỷ đòi hỏi, chỉ biết cắm đầu vào lợi ích cá nhân và luôn nghĩ rằng xã hội hay cuộc đời này đang nợ mình một điều gì đó. Xã hội nhồi nhét vào đầu các bạn những tư duy độc hại đó để rồi khi thực tế không như là mơ, các bạn lập tức nổi điên, cảm thấy bị xúc phạm và đổ lỗi cho cả thế giới về sự khốn khổ của mình. Dù là ảo tưởng về vật chất, địa vị xã hội hay luật pháp, thì bản chất vẫn là một: bạn tin mình xứng đáng có được nó mà không cần trả giá.
Có hai cái tát phũ phàng thẳng vào mặt sự ảo tưởng này. Thứ nhất, nó hoàn toàn phi lý và hoang đường, chỉ dựa trên niềm tin mù quáng của bạn chứ không phải thực tế. Thứ hai, chính sự ảo tưởng này là nguồn cơn nuôi dưỡng sự đau khổ và bất mãn vĩnh viễn, bởi vì cuộc đời chẳng bao giờ có nghĩa vụ phải cung phụng cho những mong muốn của bạn.
Tỉnh mộng đi, vũ trụ này không nợ bạn một người bạn đời hoàn hảo, sẵn sàng chiều chuộng mọi sở thích quái gở của bạn; cũng chẳng có một kẻ giàu sang, lý tưởng nào tự dưng xuất hiện để rước bạn đi mỗi ngày. Tiền tài, danh vọng hay địa vị cũng thế. Sự ảo tưởng về đặc quyền nảy sinh từ việc bạn ngộ nhận rằng mình sở hữu những thứ vốn dĩ không thuộc về mình.
Epictetus từng dạy rằng, nếu bạn thích một chiếc cốc gốm, hãy tự nhắc nhở nó chỉ là một trong hàng triệu chiếc cốc trên thế giới, nó có thể vỡ, bị trộm hoặc biến mất bất cứ lúc nào. Đến cả những người bạn yêu thương như vợ chồng hay con cái, họ cũng là những sinh mệnh độc lập, vô thường và bạn không hề sở hữu họ. Nếu bạn thực sự có đặc quyền trói buộc họ, họ đã không bao giờ có thể rời bỏ bạn – nhưng cuối cùng thì ai rồi cũng sẽ phải rời đi.
Bạn thậm chí còn không có quyền đòi hỏi người khác phải cư xử hoàn hảo theo ý mình, kể cả đó là một người cha mẫu mực hay một người anh em công bằng. Thay vì ngồi đó oán trách gã cha tồi hay người anh bất công, thứ bạn cần tập trung là kiểm soát hành vi và lập trường của chính mình để giữ được sự bình tĩnh trước nghịch cảnh.
Nếu bạn đòi hỏi mọi người xung quanh phải luôn tử tế với mình, bạn đang tự đào hố chôn bản thân trong sự thất vọng. Khi ai đó xúc phạm hay chọc điên bạn, hãy nhớ rằng không phải hành vi của họ làm tổn thương bạn, mà chính cái kết luận và thái độ của bạn mới đang tự hành hạ bản thân. Hãy im lặng, kéo dài thời gian để chấn chỉnh lại tư duy của mình thay vì để bản thân bị thôi miên bởi những cảm xúc nhất thời. Vấn đề của thế gian này không phải là việc cuộc đời không cho bạn những gì bạn muốn, mà là việc bạn ngu muội tin rằng mình xứng đáng có được những thứ vốn dĩ không thuộc về mình.
Hãy nhìn cách một vị nghị sĩ La Mã cổ đại – người sinh ra trong nhung lụa nhưng luôn sợ hãi cảnh nghèo khó – tự huấn luyện bản thân bằng cách dành vài tuần chỉ ăn súp đậu lăng với bánh mì khô, mặc những bộ đồ rách rưới nhất. Khi đã thích nghi, gã nhận ra mọi thứ chẳng có gì đáng sợ và tự hỏi: “Đây có phải là thứ mình từng khiếp sợ không?”.
Việc buông bỏ sự bám chấp vào những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát là vũ khí tối thượng để bạn có được sự bình yên. Những kẻ mắc bệnh ảo tưởng đặc quyền chỉ chăm chăm nhìn vào những thứ mình thiếu thốn rồi gào rú lên rằng mình xứng đáng có được, để rồi quên mất việc trân trọng những gì mình đang sở hữu. Bạn oán hận vì mình độc thân, cay cú vì mình nghèo, nhưng thực tế nó đã là như vậy rồi. Hãy học cách thỏa mãn với những nhu cầu tối thiểu nhất, khi đó, vòng xoáy của số phận sẽ không bao giờ có thể quật ngã hay tước đoạt được niềm vui của bạn.
Cứ để mặc những kẻ ngoài kia tiếp tục khốn khổ vì không có được người yêu trong mộng hay nổi điên vì không được thế giới đối xử tử tế như cách chúng yêu cầu. Niềm vui cao thượng nhất của một người đàn ông trưởng thành và bản lĩnh là không cần đến những thứ mà thiên hạ đang thèm khát và đòi hỏi. Hãy nhớ rằng chúng ta là một phần của một tổng thể lớn hơn trong xã hội này. Sự ảo tưởng về đặc quyền, sự ích kỷ cá nhân chỉ giống như việc một cánh tay đòi hỏi ngốn hết tài nguyên của toàn bộ cơ thể, làm phá vỡ sự cân bằng và hủy hoại chính nó. Như Marcus Aurelius từng cảnh báo: “Cái gì làm hại tổ ong thì cũng làm hại con ong.” Thay vì bắt thế giới phải vận hành theo ý bạn, hãy chấp nhận thực tại như nó vốn có và đồng điệu với nó. Hãy chấp nhận những gì mình có và mỉm cười trước những thứ mất đi, đó mới là cách bạn đạt được sự bình yên tuyệt đối.
