Tôi biết vài điều về cái chết, và cụ thể là trò tự sát. Bản thân tôi đã vài lần thoáng nghĩ về nó, và cay đắng hơn, tôi đã mất đi hai người bạn thân – những kẻ đã tự kết liễu đời mình. Đứa bạn thân nhất của tôi, Lightfoot, nó lao đầu vào cái chết vào tháng 1 năm 1996, và đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ nó da diết. Lần đầu tiên tôi nghĩ đến việc tự tử là năm 15 tuổi, giờ nghĩ lại chẳng nhớ nổi vì cái lý do vớ vẩn gì, nhưng lúc đó tôi thấy nó to tát lắm. Bạn biết cái suy nghĩ tự sát của một thằng ranh con lúc đó là gì không? Không phải là để giải thoát khỏi đau khổ đâu, mà là để “khi tôi chết đi, lũ người kia sẽ phải hối hận, sẽ phải khóc lóc và dằn vặt cả đời vì đã đẩy tôi vào đường cùng”. Tôi ngồi vẽ ra cái viễn cảnh đám tang của chính mình, nghĩ lại mà thấy nhục nhã, ê chề thay cho cái sự trân tráo, nông nổi thời tuổi trẻ. Sau này, qua bao nhiêu giông bão, trải qua những giai đoạn khốn cùng nhất, tôi chưa bao giờ nghiêm túc nghĩ đến chuyện tự tử nữa. Tôi thấy mình còn may mắn hơn lũ đực rựa ngoài kia, những kẻ suốt ngày để ý nghĩ tự sát lảng vảng trong đầu và coi đó là lối thoát duy nhất cho đống rác rưởi mà chúng đang phải gánh chịu.
Là một gã già đời đã đi qua hơn nửa đời người, tôi đứng đây để tát thẳng vào cái mặt non nớt của bạn: Tự sát không phải là câu trả lời, nghe rõ chưa ?! Bạn phải hiểu một sự thật hiển nhiên này: Dù chuyện của bạn bây giờ có nghiêm trọng đến mức trời sập, thì chỉ cần một, hai hoặc ba năm nữa nhìn lại, bạn sẽ thấy nó chỉ là một trò hề vặt vãnh. Bạn sẽ tự hỏi không biết lúc đó cái thá gì đã gây chập mạch trong đầu mình mà lại đi làm quá mọi chuyện lên như thế. Sống càng lâu, bạn mới càng nhận ra mọi nghịch cảnh, dù có tàn khốc đến đâu, cũng chỉ là thứ tạm thời. Trái đất này tròn và chúng ta là những kẻ đang lái xe băng qua nó; khi bạn tiếp tục lao về phía trước và nhìn vào gương chiếu hậu, mọi đau khổ phía sau sẽ mờ dần rồi biến mất vào hư vô. Thứ duy nhất không bao giờ phai nhạt, chính là cái chết. Bạn chết đi, người ta sẽ nhớ đến bạn, nhưng cái họ giữ lại chỉ là sự đau xót và căm phẫn, giống như cảm giác của tôi dành cho thằng Lightfoot. Bởi vì tôi biết, và bạn cũng sẽ biết, nếu thằng Lightfoot hay bất kỳ kẻ ngu xuẩn nào chịu nhẫn nhịn thêm vài năm, dòng đời xoay chuyển thì mọi rắc rối của chúng đã tự khắc biến thành mớ bọt bèo.
Giới trẻ các bạn không hiểu được điều đó vì các bạn chưa sống đủ lâu để nếm trải hết sự đời. Các bạn không biết rằng chính những ngày khốn cùng nhất, những ngày bạn phải cào cấu dưới đáy xã hội để sinh tồn và muốn kết liễu đời mình, lại chính là những ngày mà sau này bạn phải quỳ gối xuống để biết ơn. Trong cuộc đời mình, tôi từng có những ngày hoàng kim, kiếm tiền như nước, ngủ với những cô nàng người mẫu nóng bỏng, nhưng thú thật, những ngày đó chẳng để lại gì sâu đậm. Những ngày tồi tệ nhất mới là những ngày tôi trân quý và gặm nhấm nhiều nhất. Tôi nhớ như in cái thời vừa tốt nghiệp đại học, một thân một mình lăn lộn ở Los Angeles để tìm cơ hội làm biên kịch. Tôi nghèo kiết xác, không mối quan hệ, không một chỗ dựa. Có lần, sau khi thắt lưng buộc bụng trừ tiền xăng để đi làm cái việc tạm bợ ở tập đoàn Disney và tiền mua thuốc lá để duy trì sự sống, tôi chỉ còn đúng 5 đô la trong túi để sinh tồn qua 10 ngày. Bạn biết tôi đã làm gì không? Tôi mua một bao gạo 5 pound, rồi mò vào quán Burger King gần đó, lén vơ vét một mớ túi nước sốt cà chua và mayonnaise miễn phí. Tôi đã sống sót qua 10 ngày bằng món cơm luộc trộn ketchup và mayonnaise đó.
Lúc ấy, tôi thấy mình thảm hại vô cùng, tôi căm ghét công việc, căm ghét cuộc sống, cô độc và khốn khổ đến cùng cực. Nhưng giờ nhìn lại, đó chính là những ngày tháng rực rỡ nhất đời tôi, vì nó dạy cho tôi sự kiên cường và cho tôi biết giới hạn chịu đựng của bản thân ở đâu. Sau này tôi còn gặp những cái tát đau đớn hơn thế gấp nhiều lần, nhưng mỗi lần bị đẩy đến giới hạn, tôi lại nhận ra sức chịu đựng của mình kinh khủng hơn mình tưởng, và bạn cũng vậy thôi. Khi bạn đang trải qua những ngày đen tối và muốn buông xuôi, thay vì nghĩ đến chuyện chấm dứt, hãy tự hỏi bản thân: “Mày có chịu đựng nổi thêm một ngày nữa không?”. Nhớ cho kỹ, bạn thừa sức làm được. Bạn dọa sẽ tự tử, dọa sẽ nốc một vốc thuốc độc cùng một chai rượu Bourbon để đi về nơi hoang lạc ngọt ngào đúng không? Tôi chấp nhận hết tất cả những nỗi đau, những hoàn cảnh khốn nạn mà bạn đang rên rỉ. Nhưng trước khi làm trò đó, hãy thử thách bản thân chịu đựng thêm đúng một ngày nữa thôi xem nào. Tôi cá là bạn làm được, và nếu bạn cứ tiếp tục gan lỳ như thế, bạn sẽ kinh ngạc nhận ra đống rắc rối của mình bắt đầu co rúm lại và nhỏ dần đi.
Thằng bạn Lightfoot của tôi, tôi biết thừa tại sao nó tự tử, nó đã rơi vào một hố sâu tuyệt vọng mà đến tận hôm nay nhắc lại lòng tôi vẫn còn rỉ máu. Nhưng tôi biết rõ một điều: Nó thừa sức chịu đựng thêm một ngày nữa cái sự khốn khổ của tháng 1 năm 1996 đó. Nếu nó chịu đựng thêm một ngày, rồi một ngày nữa, thì cái dốc của sự đau khổ sẽ bắt đầu thoai thoải dần, rồi nó sẽ có một ngày lành lặn để kéo cái cuộc đời rách nát của nó đứng dậy. Đời thay đổi nhanh đến mức bạn không thể tin nổi đâu. Cái gã gặm cơm trộn nước sốt cà chua qua ngày là tôi đây này, chưa đầy một năm sau đó, tôi đã chễm chệ ngồi trên đống tài sản bảy chữ số tính bằng đô la. Tôi không hề nói đùa. Cuộc đời lật mặt nhanh kinh khủng, và sự khốn quẫn bạn đang nếm hôm nay, chỉ cần một vòng quay của Trái Đất quanh Mặt Trời, mọi thứ đã hoàn toàn khác biệt. Bạn không tin tôi à? Thế thì hãy nhìn lại chính mình của một năm trước đi. Hôm nay bạn muốn chết, bạn thấy đời mình như đống cứt, cứ cho là bạn đang ở trong một nhà tù Thổ Nhĩ Kỳ và bị cưỡng hiếp mỗi ngày đi, điều đó kinh tởm và nhục nhã thật đấy. Nhưng thử hỏi một năm trước, bạn có bao giờ tưởng tượng nổi mình sẽ rơi vào cái tình cảnh thảm hại này không? Chắc chắn là không, vì chúng ta không ai thấy trước được tương lai.
Cuộc đời luôn có những khúc cua chí mạng khiến ta rơi thẳng xuống cống rãnh khi mà một năm trước mọi thứ còn đang tốt đẹp. Nhưng hãy lật ngược vấn đề lại xem: Nếu một năm trước mọi thứ khác biệt, thì tại sao một năm tới cuộc đời bạn không thể xoay chuyển? Cứ cắn răng mà chịu đựng cái cảnh tủi nhục đó đi, do dự cái gì? Bạn nghĩ cuộc đời bạn là một cái nhà tù bất biến, không bao giờ thay đổi được chắc? Bản chất của cuộc đời là thay đổi một cách kinh ngạc. Có những thứ thay đổi theo lộ trình định sẵn, như việc bạn từ sinh viên năm ba lên năm tư rồi ra trường; nhưng có những thứ thay đổi lật ngược thế cờ, từ kẻ ăn cơm rác thành triệu phú chỉ trong một năm. Bạn không bao giờ đoán trước được. Vậy nên khi đang khốn khổ, hãy biết nhìn xa ra, một năm nữa, năm năm nữa bạn sẽ ở đâu? Năm nay tôi 51 tuổi, nếu năm 25 tuổi có ai hỏi tôi năm 50 tuổi sẽ thế nào, tôi sẽ vẽ ra một kịch bản hoàn toàn khác. Tôi không bao giờ lường trước được những thăng trầm, những cú rơi tự do của đời mình. Điều duy nhất bạn có thể làm, và là lời răn đe của tôi dành cho kẻ đang muốn chết ngày hôm nay: Hãy gan lỳ mà sống tiếp, từng ngày một. Chỉ cần bạn dám nghiến răng vượt qua cái ngày khốn nạn này mà không tự sát, thì tự sát đã không còn là câu trả lời nữa rồi.
Tôi sẽ không đứng đây dùng mấy cái lý lẽ đạo đức giả để sỉ nhục một kẻ muốn tự tử rằng “đó là hành vi của lũ hèn nhát”. Không, nó không hèn nhát, nhưng thẳng thắn mà nói, đó là biểu hiện của sự non nớt, thiếu kinh nghiệm sống. Bạn đòi chết vì bạn quá trẻ để hiểu rằng mình chỉ đang ở đáy của một đồ thị hình sin, và đồ thị thì chắc chắn sẽ có lúc đi lên. Tôi khẳng định điều này không phải vì tôi hiểu rõ cuộc đời bạn, mà vì tôi đã chứng kiến nó hàng nghìn lần ở mọi hoàn cảnh, từ quá khứ đến hiện tại, từ những người xung quanh cho đến chính bản thân tôi. Cuộc sống luôn có thăng có trầm, và giá trị của những ngày khốn khổ bạn đang chịu đựng nằm ở chỗ: Thước đo của một cuộc đời đáng sống không phải là việc bạn có bao nhiêu ngày vui vẻ, mà chính là khoảng cách giữa những ngày tồi tệ muốn chết và những ngày vinh quang rực rỡ trên đỉnh cao.
Khi con gái Veronika của tôi chào đời bằng phương pháp mổ phẫu thuật, người ta dựng một tấm vách ngăn trước mặt vợ tôi để cô ấy không phải khiếp sợ trước cảnh tượng máu me be bét. Khi con bé vừa lọt lòng, nước ối bắn tung tóe, một sinh vật màu tím ngắt, nhăn nheo, khóc thét lên vang dội. Trông nó chẳng khác gì một sinh vật ngoài hành tinh, tím ngắt đến mức tôi chết lặng vì kinh ngạc và lo lắng. Nhưng bác sĩ bảo con bé hoàn toàn bình thường, khỏe mạnh. Đó là một trong những ngày hạnh phúc nhất đời tôi, dù lúc đó tôi chưa hề nhận ra. Cuối cùng thì, bạn chỉ nhận ra đâu là ngày tuyệt vời nhất và đâu là ngày tồi tệ nhất khi chúng đã nằm lại phía sau lưng. Chính cái khoảng cách cay đắng đó mới định hình nên giá trị cuộc đời bạn. Nếu hôm nay bạn muốn chết, tôi không cản theo kiểu van xin, nhưng tôi muốn bạn phải ghi nhớ cái ngày khốn nạn này. Hãy viết lại từng chi tiết nhục nhã, đau đớn, cào xé nhất đang đẩy bạn đến ý nghĩ tự sát, rồi cất nó vào một nơi thật an toàn. Hai năm, mười năm sau, hãy lôi nó ra mà đọc. Tôi tiếc nuối vì ngày xưa đã không ghi lại những ngày mình phải gào lên “tôi không thể bước tiếp”, để rồi bây giờ không thể sống lại cái cảm giác kiên cường đó. Bạn sẽ phải sốc khi nhận ra sau này mình sẽ nhớ những ngày khốn khổ này đến nhường nào, vì chính chúng sẽ nhào nặn nên con người bạn ở tương lai. Đừng vứt bỏ cái cơ hội ngàn năm có một này, đau đớn bạn đang chịu chính là cái đáy rồi, đợi thêm vài năm nữa đi, bạn sẽ chạm tới đỉnh vinh quang.
