Quyền lực là gì mà ai cũng mê?
Nói tới quyền lực, chắc nhiều người nghĩ ngay tới hình ảnh một ông vua ngồi trên ngai vàng, hay một vị quan toà gõ búa côm cốp, hoặc tệ hơn, một gã độc tài nào đó hét ra lửa. Nhưng tôi nói thật, quyền lực không chỉ nằm ở mấy vị trí oách như thế đâu. Nó len lỏi khắp mọi ngóc ngách của xã hội, từ cái cách bạn cãi nhau với bạn thân xem tối nay ăn gì, tới việc ai là người được nói to nhất trong buổi họp lớp. Quyền lực giống như nước vậy, không thấy rõ nhưng thiếu nó thì toi. Chẳng ai thoát được, từ anh chàng bán trà đá tới cô giám đốc quyền lực. Mỗi người đều có một vị trí, một thứ hạng trong cái trật tự xã hội này. Có khi sự khác biệt chỉ là một cái liếc mắt, có khi nó đập vào mặt như một cú tát.
Quyền lực với sự nổi tiếng thì cứ như cặp đôi yêu nhau say đắm, lúc nào cũng quấn quýt, nâng đỡ nhau. Nổi tiếng đôi khi là một dạng quyền lực mềm, kiểu như bạn được cả lớp yêu quý vì hát hay, nhưng chưa chắc bạn có quyền sai khiến ai. Vậy cái nào có trước? Quyền lực hay sự nổi tiếng? Câu hỏi này giống như kiểu con gà với quả trứng, nghĩ mãi cũng chẳng ra. Nhưng dù thế nào, bạn cũng không chạy thoát được cả hai. Không có chút quyền lực nào, bạn chả làm được gì. Có một ít, bạn sống tạm ổn. Có vừa đủ, bạn thoải mái. Nhưng có quá nhiều, coi chừng tự biến mình thành kẻ tự luyến hoặc tệ hơn, thành một gã thích hành người khác.
Vậy nên quan tâm tới cái gì? Ai cũng để ý tới suy nghĩ của ít nhất một người khác, đó là bản năng. Nhưng trong cuộc chơi xã hội, muốn thắng, bạn phải biết giả vờ tỉnh bơ. Người nào giữ được vẻ mặt lạnh lùng nhất, bình tĩnh nhất, thường là kẻ cầm cương trong cuộc tranh cãi hay đàm phán. Giống như chơi bài, ai để lộ cảm xúc trước, người đó thua. Cái này người ta hay gọi là giữ vững khung (frame). Người giữ được khung tốt là người khiến đối phương phải phản ứng theo ý mình, chứ không phải ngược lại. Khi bạn tỏ ra chẳng quan tâm tới hành động của người khác, dù họ mong bạn nổi điên, bạn lập tức giành được lợi thế. Tỉnh như ruồi, bạn tạo ra sự độc lập cảm xúc, mà độc lập thì đồng nghĩa với sự tôn trọng và vị thế trong mắt người khác.
Bluffing: Nghệ thuật giả trân
Bluff là khi bạn dựng lên một vỏ bọc để đạt được thứ mình muốn. Nếu bạn giữ được cái vỏ đó mà không để nó nứt, thì xin chúc mừng, bạn đã thắng. Bluff tốt giúp bạn làm được những thứ mà bình thường bạn không dám mơ. Cái này giống như câu giả vờ cho tới khi thành thật. Tất nhiên, bluff cũng có cấp độ. Bluff nhỏ thì như nhờ bạn bè giúp một việc vặt, lặp đi lặp lại vài lần là người ta tự nhiên thấy có trách nhiệm với bạn. Bluff lớn thì oách hơn, nhưng cũng dễ bị người khác thách thức hơn. Một cái bluff thành công phụ thuộc vào độ táo bạo, sự hợp lý và khả năng khiến người ta tin. Bluff mà lộ liễu quá thì coi như xong, chẳng ai sợ bạn nữa.
Ví dụ, một anh chàng cao 1m9, nhìn đã thấy oai. Chắc chắn chẳng mấy ai dám gây sự với anh ta. Dù anh ta có biết đánh nhau hay không, cái chiều cao đó đã là một kiểu bluff tự nhiên, khiến người khác nghĩ anh này chắc khỏe lắm, đụng vào là no đòn. Trong khi đó, một anh cao 1m65, dù có tập võ thuật điêu luyện, vẫn phải chứng minh bản thân bằng cách thể hiện. Chiều cao, hay bất kỳ đặc điểm nào nổi bật, là một dạng quyền lực thụ động, khiến người khác tự động e dè.
Bluff thường mang tính tấn công, còn phòng thủ thì có cái gọi là răn đe. Răn đe là khi bạn khiến người khác không dám động vào mình. Có thể là bạn tỏ ra nguy hiểm, hoặc đơn giản là dùng chiêu khen ngợi có chọn lọc để khuyến khích người khác làm theo ý bạn. Quyền lực không chỉ nằm ở vẻ ngoài, mà còn ở khả năng biến những thứ bạn có – tiền, kiến thức, mối quan hệ – thành hành động cụ thể. Kiến thức mà không áp dụng được thì cũng như sách vở để mốc, chẳng giúp gì cho bạn.
Đánh giá, tự nhìn nhận và kỷ luật bản thân
Nếu bạn không biết nên ưu tiên cái gì, thì hãy tập trung vào việc tăng quyền lực của mình và kết nối với những người có thể giúp bạn. Dành thời gian cho những người chẳng mang lại giá trị gì, trong khi bạn còn yếu, là dấu hiệu của lòng tự trọng thấp. Không phải tôi bảo bạn phải keo kiệt tình cảm, nhưng nếu bạn đang cố gắng vươn lên, việc chăm chăm lo cho những người không giúp ích gì chỉ làm bạn chậm lại. Thậm chí, họ có thể kéo bạn xuống, khiến bạn cảm thấy mình cũng vô dụng như họ.
Người đời đánh giá bạn không chỉ qua bạn bè của bạn, mà còn qua cách bạn phản ứng với ý kiến của người khác. Ý kiến tiêu cực từ những người không quan trọng nên được cho qua như gió thoảng. Không cần phải ác với họ, nhưng đừng để người ta thấy bạn thân thiết quá với những người yếu thế, trừ khi bạn đã đủ mạnh để dùng họ làm bàn đạp cho hình ảnh của mình. Ví dụ, làm từ thiện rình rang để chứng tỏ mình tốt bụng là chiêu của các đại gia.
Quan trọng hơn, đừng để bản thân thất vọng. Tự hào về chính mình khi làm được điều gì đó là cách để xây dựng lòng tự trọng. Ngược lại, thiếu kỷ luật là con đường dẫn tới cảm giác thất bại. Nếu bạn cứ thất bại vì không kiểm soát được bản thân, bạn sẽ rơi vào vòng xoáy tiêu cực, tự thuyết phục mình rằng mình vô dụng. Kết quả là bạn mất hết quyền lực cá nhân, trở thành kẻ phụ thuộc vào người khác vì không tin vào chính mình.
Muốn thoát khỏi vòng xoáy này? Đơn giản thôi: bắt đầu làm gì đó, bất cứ thứ gì. Lặp lại cho tới khi nó thành thói quen. Dần dần, bạn sẽ giỏi lên, và sự tự tin sẽ tới. Tự tin là nhiên liệu của quyền lực. Bạn có thể giả vờ tự tin mà không có quyền lực, nhưng không thể có quyền lực mà thiếu tự tin. Tự tin khiến người khác nghĩ bạn mạnh mẽ, dù sự thật có thể không phải vậy.
Im lặng, kẻ phá hoại và bệ phóng
Đôi khi, cách hay nhất để xử lý một tình huống là… chẳng làm gì cả. Cứ kệ, tỉnh bơ, làm như không quan tâm. Đừng hành động chỉ vì bạn thấy bất an. Những ý kiến vớ vẩn từ những kẻ muốn kéo bạn xuống? Bỏ ngoài tai. Những người này là kẻ phá hoại, muốn cướp quyền lực của bạn. Đừng bao giờ công nhận họ, vì làm vậy là bạn tự đưa súng cho kẻ thù.
Bằng cách phớt lờ họ, bạn không cho họ cơ hội bám víu vào danh tiếng của bạn. Đây chính là sức mạnh của sự im lặng. Khi bạn không phản ứng, bạn không cho họ sân khấu để diễn. Thậm chí, nếu có kẻ chống đối bạn mạnh mẽ, đó có thể là dấu hiệu bạn đang làm tốt. Họ ganh tị vì bạn đang mạnh lên, hoặc vì bạn vô tình làm họ mất mặt. Hãy cẩn thận, nhưng cũng tự hào một chút.
Điều hài hước là, khi kẻ thù càng ghét bạn, họ càng vô tình giúp bạn nổi tiếng hơn. Càng công kích bạn, họ càng khiến người khác chú ý tới bạn. Năng lượng, dù là tiêu cực, vẫn là năng lượng. Nó giúp ý tưởng của bạn có chỗ đứng, thu hút thêm người ủng hộ. Danh tiếng, dù tới từ sự công nhận hay chỉ trích, là một dạng quyền lực mềm. Nó quan trọng hơn cả thực tế, vì người ta thường tin vào hình ảnh hơn sự thật.
Quyền lực trong gia đình
Tôi nghĩ lý do nhiều bố mẹ sợ con cái thất bại là vì họ không muốn công sức cả đời đổ sông đổ biển. Họ đầu tư thời gian, tiền bạc, tình cảm vào con, hy vọng con sẽ làm rạng danh gia đình. Nếu con cái chẳng làm nên trò trống gì, họ cảm thấy như chính mình cũng thất bại. Đó là nỗi sợ không để lại di sản, không được sống tiếp qua con cháu. Sợ hãi này giống như nỗi sợ mất đi bản thân, nhưng ở một cấp độ sâu hơn, vượt qua cả vòng đời của một người.
Chơi hay là thua
Nói gì thì nói, ai cũng khao khát quyền lực. Đừng tin mấy lời sến sẩm về tình yêu hay lòng trắc ẩn mà nghĩ rằng quyền lực không quan trọng. Nó là động lực đằng sau mọi động lực. Không tham gia cuộc chơi, bạn tự động thua. Quyền lực không phải là thứ bạn có thể chọn có hay không, nó là thứ bạn phải học cách sử dụng. Bơi hay chìm, thành công hay thất bại, bạn chọn đi!
