Phụ nữ là những nhà lãnh đạo củ loèn !
Đa số phụ nữ không phù hợp để làm lãnh đạo. Tôi nhấn mạnh chữ đa số, không phải tất cả. Ngoài kia vẫn có những phụ nữ làm tốt vai trò dẫn dắt, nhưng họ là ngoại lệ hiếm hoi, không thể phủ nhận đa số. Việc lôi vài ví dụ cá biệt ra để phản bác không làm thay đổi bức tranh tổng thể.
Vấn đề cốt lõi nằm ở cách nhìn và cách sử dụng quyền lực. Đàn ông và phụ nữ tiếp cận quyền lực theo hai hướng rất khác nhau. Với đàn ông, quyền lực thường được xem là trách nhiệm: cơ hội để xây dựng, đào tạo, tạo kỷ luật, gắn kết con người, truyền cảm hứng và buộc tập thể vận hành hiệu quả hơn. Còn với đa số phụ nữ, quyền lực lại bị xem như một công cụ để đạt mục đích cá nhân. Khi đã nắm quyền, họ sẵn sàng áp đặt, bất chấp hậu quả lên người khác, miễn sao phục vụ được cái tôi hoặc lợi ích trước mắt của mình.
Tôi quan sát thấy ở nhiều nữ lãnh đạo và thấy một thứ rất rõ: cảm giác bề trên và thiếu khiêm tốn. Khi họ nói về “động viên”, “truyền cảm hứng”, giọng điệu thường không phải là người dẫn dắt, mà là kẻ đứng trên phán xét kẻ dưới. Ngược lại, nhiều đàn ông khi lên vị trí lãnh đạo lại ý thức rất rõ rằng mình đang gánh trách nhiệm lớn, bởi họ phải đánh đổi nhiều năm nỗ lực, leo từng bậc thang, chịu áp lực và cạnh tranh khốc liệt để có được vị trí đó.
Một điểm quan trọng khác: nhiều phụ nữ không thực sự “kiếm được” vị trí quyền lực của mình. Rất nhiều trường hợp, họ được đưa lên cái vị trí đó vì chỉ tiêu đa dạng, chỉ tiêu giới tính, hay các quyết định mang tính chính trị của ban lãnh đạo cấp cao. Khi một vị trí được “cho” thay vì “kiếm được”, người nắm quyền thường không hiểu động lực vận hành của hệ thống, không hiểu cái giá của quyền lực, và dễ lạm dụng nó.
Hiện tượng này không chỉ xảy ra trong doanh nghiệp mà có thể thấy ở nhiều lĩnh vực: từ môi trường công sở, thể thao đồng đội, cho tới các thí nghiệm xã hội và chương trình thực tế. Khi đàn ông được đặt vào hoàn cảnh sinh tồn hay áp lực cao, họ nhanh chóng phân vai, thiết lập thứ bậc, xác định trách nhiệm và buộc mọi người phải đóng góp. Ai không làm việc thì bị nhắc nhở, thậm chí bị loại khỏi lợi ích chung. Hệ thống đó tuy cứng rắn nhưng hiệu quả.
Ngược lại, trong nhiều nhóm nữ, tôi thấy thiếu sự phối hợp, nhiều cảm xúc, nhiều xung đột ngầm, buôn chuyện, đấu đá nội bộ. Thay vì tập trung giải quyết vấn đề, năng lượng bị đốt vào mâu thuẫn cá nhân. Nguyên tắc “chia đều cho tất cả, bất kể ai đóng góp hay không” của phụ nữ nghe thì nhân văn, nhưng trong thực tế nó giết chết kỷ luật và tinh thần trách nhiệm.
Không phải ngẫu nhiên mà rất nhiều người ,kể cả phụ nữ, thích làm việc dưới quyền sếp nam hơn sếp nữ. Điều này đã được phản ánh trong nhiều khảo sát. Phụ nữ từng làm việc dưới trướng sếp nữ hiểu rất rõ điều đó: sự soi mói đời tư, phán xét ngoại hình, ganh đua ngầm, giao việc quá tải, và bầu không khí căng thẳng kéo dài. Những thứ này bào mòn tinh thần và hiệu suất làm việc.
Tất nhiên, đàn ông cũng có thể là lãnh đạo tệ hại. Nhưng khi đàn ông thất bại ở vai trò này, thường là vì họ mang những đặc điểm gái tính mà tôi vừa nói ở trên: buôn chuyện, ghen tị, hành xử theo cảm xúc, thiếu bản lĩnh – nói cách khác, họ vận hành trong một “khung nữ tính”. Những kiểu đàn ông đó cũng gây hại không kém. Tuy nhiên, xét trên mặt bằng chung, tỷ lệ này ở đàn ông thấp hơn đáng kể.
Một yếu tố then chốt nữa khiến phụ nữ không phù hợp với vai trò lãnh đạo là tư duy bầy đàn và nhu cầu được xã hội chấp nhận. Phụ nữ, về mặt bản năng, rất nhạy cảm với dư luận, với áp lực từ nhóm, với cái gọi là “được ưa chuộng”. Điều này khiến họ dễ đưa ra quyết định dựa trên sự an toàn xã hội, thay vì điều đúng đắn hay cần thiết. Lãnh đạo mà chỉ biết chiều theo đám đông, gió thổi chiều nào xoay chiều đó, thì không đáng tin.
Quyền lực luôn đi kèm trách nhiệm, và lãnh đạo đòi hỏi khả năng đặt lợi ích của tập thể lên trên lợi ích cá nhân. Đây là điểm mà tôi cho rằng đa số phụ nữ gặp vấn đề. Họ có xu hướng ưu tiên điều có lợi cho mình, cho hình ảnh của mình, cho vị trí của mình, hơn là cho hệ thống hay cộng đồng mà họ đang lãnh đạo.
Trong chính trị, điều này càng lộ rõ. Nhiều nữ lãnh đạo hành động theo cái gì “đúng chuẩn”, “được khen”, “ít bị chỉ trích”, hơn là điều cần làm. Một người lãnh đạo không dám đi ngược đám đông, không dám chịu trách nhiệm trước những quyết định khó khăn, thì không xứng đáng với quyền lực mà họ nắm giữ.
Tóm lại, lãnh đạo không phải là danh xưng hay đặc quyền, mà là gánh nặng. Đa số phụ nữ, vì cách họ nhìn nhận quyền lực, cách họ phản ứng với áp lực xã hội và cách họ ưu tiên lợi ích cá nhân, là không phù hợp để gánh lấy gánh nặng đó. Tôi không nói tất cả. Nhưng nếu bạn nhìn thẳng vào thực tế, không tự lừa mình bằng vài ví dụ đẹp đẽ, bạn sẽ thấy quy luật này lặp đi lặp lại rất rõ.
