ĐỪNG ĐỂ LŨ ĐẠO ĐỨC GIẢ TƯỚC ĐI VŨ KHÍ LỚN NHẤT CỦA BẠN: QUYỀN ĐƯỢC PHÁN XÉT
Bớt nghe mấy thứ triết lý rác rưởi kiểu “đừng phán xét người khác” đi. Cái trò “sống không phán xét” đó thực chất chỉ là cái cớ hèn nhát của những kẻ thừa biết mình đang làm điều sai trái nhưng muốn trốn tránh trách nhiệm. Đừng để chúng dắt mũi. Mẹ kiếp mấy cái thứ lý thuyết suông đó! Nghe đây: phải phán xét, thậm chí là phán xét một cách khắc nghiệt, nhưng phải công bằng, vô tư và luôn giữ cho mình một sự khiêm tốn để nhận ra rằng chính bạn cũng có thể phạm phải sai lầm đó vào một ngày nào đó.
Vài ngày trước, tôi có đăng một video kể về một chuyện lỗi lầm trong quá khứ giữa tôi và một người đàn bà tên H. Nói thẳng ra, cả hai chúng tôi lúc đó đã hành xử một cách đê tiện, xét về mặt đạo đức thì chẳng có lý lẽ nào bào chữa nổi. Tôi phơi bày sự khốn nạn của chính mình chỉ để làm bàn đạp cho bài học lớn hơn mà tôi sắp dạy bạn hôm nay. Khi nhìn vào phần bình luận, người ta chia làm hai phe rõ rệt. Phe đa số chửi tôi là một thằng cặn bã, một con quỷ dữ hiện hình, và tôi biết mình đã mất một lượng lớn người theo dõi sau bài đăng đó. Ừ thì chơi thì chịu, tôi chấp nhận. Nhưng phe thứ hai mới đáng nói, họ bảo: “Ồ, tôi không phán xét đâu”, rồi thì “chắc ông ấy phải có nỗi khổ riêng”, “con người ai chẳng có lúc yếu lòng”. Họ đang tìm cách lấp liếm và bào chữa cho một hành vi rõ ràng là đê tiện của tôi.
Tôi ngồi đây để nói thẳng vào mặt bạn rằng: bạn bắt buộc phải phán xét, đặc biệt là trong các vấn đề đạo đức. Bạn phải đưa ra phán quyết trắng đen rõ ràng, nhưng kèm theo một lời cảnh báo xương máu này: ranh giới giữa cái thiện và cái ác không chia thế giới này thành hai nửa người tốt và kẻ xấu. Nó không vận hành theo kiểu bên này là thánh nhân, bên kia là tội đồ. Ranh giới giữa đúng và sai, giữa chính và tà, chạy dọc qua ngay chính giữa trái tim của mỗi con người. Mỗi một sinh mạng trên đời này đều có khả năng làm nên những điều vĩ đại và cả những việc cực kỳ tàn ác.
BẢN LĨNH ĐỂ VẠCH RÕ TRẮNG ĐEN VÀ SỰ THẬT VỀ BẢN CHẤT NGƯỜI
Chúng ta đang sống trong một thế giới mà bản thân bạn phải có đủ sự tự tin để đưa ra phán xét. Bạn phải có gan để chỉ tay và nói: “Cái này là tốt, cái kia là khốn nạn”. Nếu cá nhân bạn và cả xã hội này không có nổi sự tự tin để định nghĩa thế nào là thiện, thế nào là ác, chúng ta sẽ bị cái ác nuốt chửng. Bản chất con người là ích kỷ, chúng ta luôn có xu hướng làm những việc khuất tất vì nó thỏa mãn ham muốn nhất thời. Trong câu chuyện của tôi, việc tôi và cô ta làm lúc đó thỏa mãn cái ích kỷ của cả hai, dù nó để lại hậu quả tàn khốc. Nếu lúc đó xã hội có những con người dám lên án, dám phán xét một cách kịch liệt, liệu chúng ta có dừng lại không? Có thể có, nhưng chúng ta sẽ không bao giờ biết được, vì cái xã hội ngày nay đã tự tay vứt bỏ vũ khí phán xét đạo đức rồi.
Đừng biến mình thành một kẻ nhu nhược như vậy. Hãy phán xét các hành vi, nhưng hãy kiềm chế nó bằng nhận thức rằng cái ranh giới tội lỗi đó cũng đang nằm trong tim bạn, và chính bạn cũng có thể là kẻ tiếp theo phạm vào đại tội. Phán xét một cách nhân văn không có nghĩa là rụt rè thỏa hiệp rồi bảo “chuyện này cũng bình thường”. Chuyện tôi làm khi xưa là sai trái, nhục nhã, không có cách gọi nào khác. Nhưng điều đó có biến tôi thành một con quỷ phải bị đày xuống địa ngục không? Tôi không nghĩ vậy. Tôi đã làm rất nhiều việc tốt, nhiều việc nghĩa hiệp đến mức khiến tôi phải trả giá đắt, nhưng tôi vẫn làm vì danh dự của một người đàn ông. Bạn cần phải học cách phán xét tội lỗi chứ không phải triệt hạ tội nhân. Hãy căm ghét hành động, nhưng phải tỉnh táo để hiểu tại sao họ lại sa ngã, để bản thân không đi vào vết xe đổ đó.
Lấy một ví dụ cực đoan như vấn nạn ấu dâm trong xã hội hiện nay. Chúng ta phải lên án, phải vạch rõ ranh giới và chiến đấu triệt để chống lại nó. Nhưng đồng thời, ở góc độ nhận thức, ta phải hiểu rằng đó là những kẻ có tâm thần bệnh hoạn cần phải được xử lý và cách ly. Việc bạn thấu hiểu nguyên nhân một hành vi ghê tởm không có nghĩa là bạn tha thứ hay để cho kẻ đó thoát tội. Hiểu để biết, hiểu để trị, chứ không phải để bao che.
NHÌN VÀO GƯƠNG TRƯỚC KHI ĐỂ CƠN GIẬN DẮT MŨI
Có một quy tắc tối quan trọng khi phán xét: nếu bạn thấy mình nổi trận lôi đình, máu dồn lên não khi chứng kiến lỗi lầm của người khác, hãy dừng lại và tự hỏi tại sao mình lại bị kích động như vậy. Trong video trước của tôi, có một gã điên cuồng viết hàng chục bình luận, chửi rủa tôi là thằng khốn và lao vào tranh cãi điên cuồng với bất kỳ ai. Rõ ràng, câu chuyện của tôi đã chạm tự ái hay kích động một vết thương nào đó trong gã. Gã có quyền phán xét tôi sai, điều đó hoàn toàn đúng, nhưng tại sao gã phải lồng lộn lên như vậy?
Khi bạn muốn vùi dập ai đó xuống bùn đen, hoặc ngược lại, khi bạn tôn sùng ai đó lên thành người hùng, mà trong lòng bạn ngập tràn cảm xúc quá đà, hãy đi đến trước gương, nhìn thẳng vào đó và hỏi lý do. Một lời phán xét chân chính, có sức nặng phải là một lời phán xét lạnh lùng, vô cảm và không định kiến. Nó nhìn thẳng vào sự thật, phân tích sự việc và đưa ra kết luận mà không để sự giận dữ hay lòng ngưỡng mộ che mờ lý trí. Nếu bạn nổi điên, nghĩa là câu chuyện đó không còn là về người khác nữa, mà nó đã kích hoạt một góc tối, một sự sợ hãi hoặc một mặc cảm tội lỗi nào đó đang lẩn trốn trong chính con người bạn. Gã đàn ông cay cú bình luận trong bài của tôi, có lẽ gã đang sợ người đàn bà của gã cũng sẽ cắm sừng gã như vậy, hoặc chính gã cũng từng làm điều đê tiện tương tự và giờ gã trút sự giận giữ bản thân lên đầu tôi.
Tóm lại, đừng bao giờ sợ hãi việc đưa ra phán xét. Cái trò “đừng phán xét” của xã hội hiện đại chỉ là một đống rác sáo rỗng. Phán xét chính là việc bạn cầm một chiếc thước đo để đo đạc hành vi của con người. Nếu hành vi đó không đạt chuẩn, đó là lỗi của kẻ thực hiện hành vi, chứ không phải lỗi của người cầm thước. Đừng bao giờ thỏa hiệp với lũ hèn nhát mượn danh “khoan dung” để hợp thức hóa sự suy đồi. Hãy phán xét một cách sòng phẳng, nghiêm khắc, và luôn nhớ rằng chiếc thước đo đó cũng đang đặt ngay trên chính cuộc đời của bạn.
