ĐẠI HỌC LÀ CÚ LỪA: ĐỪNG ĐỂ TẤM BẰNG XIỀNG XÍCH CUỘC ĐỜI BẠN
Đại học ngày nay là một khoản đầu tư tồi tệ. Nếu bạn định ném bốn năm thanh xuân và cả đống tiền vào đó chỉ vì tấm bằng, bạn đang tự đào hố chôn mình trong nợ nần. Khoản nợ đó sẽ đeo bám, khiến bạn không dám kết hôn, chẳng thể mua nhà và trì hoãn mọi quyết định lớn lao của cuộc đời. Đừng để cái mác “giáo dục” làm mờ mắt, thực tế cay đắng hơn nhiều so với những gì người ta hứa hẹn với bạn.
Về lý thuyết, đại học là nơi bạn tìm hiểu thế giới và khám phá bản thân. Nhưng thực tế ở các nước phương Tây hiện nay, nó chỉ là một bộ máy phân loại nhân lực cho nền kinh tế. Kẻ tốt nghiệp Stanford sẽ được ngồi ghế quản lý, còn kẻ học trường làng sẽ đi làm trợ lý căng tin, bất kể điểm số của ai cao hơn. Tấm bằng chỉ là một sự “công nhận” (accreditation), giống như bằng lái xe vậy. Chẳng ai quan tâm bạn thi được bao nhiêu điểm, người ta chỉ quan tâm bạn có nó trong tay hay không.
Trường học bây giờ cực kỳ dễ dãi. Cái khó nhất là khâu đầu vào, còn một khi đã lọt qua cửa, bạn chỉ cần làm việc tối thiểu là sẽ tốt nghiệp. Tôi đã từng học ở cả những nơi khắc nghiệt nhất và những trường Ivy League danh giá, tôi biết thừa cái trò này. Các giáo sư chẳng buồn thúc ép sinh viên vì họ biết đây chỉ là một trò chơi cấp bằng. Họ không muốn thử thách bạn, họ chỉ muốn bạn có một “trải nghiệm” dễ chịu để rồi ra trường mà chẳng học được kỹ năng tư duy phản biện nào ra hồn.
Chính vì sự dễ dãi đó, đại học trở thành “trại nhồi sọ” lý tưởng. Những sinh viên ngoan ngoãn nhất, những kẻ sẵn sàng nhảy qua mọi vòng tròn mà hệ thống đặt ra để vào được trường xịn, lại là những kẻ dễ bị tiêm nhiễm nhất. Họ không biết đặt câu hỏi, không biết phản kháng trước những tư tưởng tiến bộ cực đoan hay những giáo điều vô lý. Họ chấp nhận bị nhồi sọ để được yên ổn thăng tiến. Kết quả là tầng lớp quản lý cấp cao hiện nay đầy rẫy những kẻ chỉ biết gật đầu và tuân thủ mù quáng.
Lời khuyên của tôi cho bạn: 18 tuổi, đừng vội vã lao đầu vào đại học. Lúc đó bạn còn quá trẻ, chẳng biết mình thực sự muốn gì đâu. Hãy xách ba lô lên và đi vào đời. Hãy đi nghĩa vụ quân sự, đến một quốc gia xa lạ, học một ngôn ngữ mới, làm những công việc chân tay thấp kém để biết thế nào là sự khắc nghiệt. Hãy để thế giới tát vào mặt bạn, có như vậy bạn mới biết mình là ai và mình thực sự cần cái gì.
Đừng ném 250.000 USD vào một “trại hè” bốn năm mang tên đại học khi chưa có mục tiêu rõ ràng. Hãy cứ va vấp, cứ sai lầm, thậm chí là ngủ ngoài công viên cũng được. Chỉ khi bạn thực sự đối mặt với áp lực, bạn mới tôi luyện được bản lĩnh của một người đàn ông. Khi đã 21, 22 tuổi và biết mình muốn trở thành bác sĩ hay luật sư, lúc đó hãy dùng bộ não của mình để tính toán con đường đi sao cho hiệu quả nhất.
Nếu bắt buộc phải có bằng đại học để tiến thân, hãy chơi chiêu với hệ thống này. Đừng dại mà học cả bốn năm ở một trường đắt đỏ. Hãy bắt đầu từ những trường rẻ tiền, trường công của bang, tích lũy tín chỉ với chi phí thấp nhất, rồi sau đó mới chuyển tiếp sang một trường danh tiếng ở một hoặc hai năm cuối. Mục tiêu duy nhất là cái tên trên tấm bằng khi tốt nghiệp, vì đó là thứ duy nhất nhà tuyển dụng nhìn vào. Hãy coi đại học như cái văn phòng cấp bằng lái xe: làm sao để lấy được nó nhanh nhất, rẻ nhất và ít tốn sức nhất.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng đại học không phải con đường duy nhất để tiếp nhận tri thức. Nếu muốn học thực sự, hãy thuê những tiến sĩ đang thất nghiệp về dạy kèm, họ sẽ cho bạn danh sách đọc và những hiểu biết sâu sắc với giá rẻ hơn nhiều. Đừng tốn tiền vào những thứ vô bổ. Đại học là một công cụ, đừng để nó biến bạn thành nô lệ của nợ nần và những tư tưởng viển vông. Hãy tỉnh táo mà sống, vì cuộc đời này không có chỗ cho những kẻ mơ mộng thiếu thực tế.
