Được rồi, nghe tiếp đây. Đây là phần tiếp theo của bài học về sự thấu hiểu, nhưng nó cay nghiệt và tàn nhẫn hơn nhiều. Hãy nhớ lấy điều này: Hiểu biết càng sâu, khoan dung càng ít.
HIỂU BIẾT CÀNG SÂU, KHOAN DUNG CÀNG ÍT
Cách đây 30 năm, tôi đã đọc được một câu nói cực kỳ sâu sắc: “Càng thấu hiểu, bạn càng khó lòng tha thứ”. Nghe có vẻ ngược đời, đúng không? Người ta thường bảo “hiểu để mà thương”, nhưng đó chỉ là những lời xoa dịu rẻ tiền. Thực tế là khi bạn thực sự đào sâu vào động cơ đằng sau hành động của một kẻ nào đó, bạn sẽ thấy những sự thật ghê tởm mà trước đây sự ngây thơ đã che lấp mất. Khi bạn nhìn thấu từng lớp dối trá, từng sự tính toán bẩn thỉu ẩn sau những lời biện hộ, bạn sẽ nhận ra rằng không có lý do gì để bao dung cho những kẻ đó cả.
Đừng bao giờ sợ hãi việc phán xét. Xã hội này đang cố tiêm nhiễm vào đầu bạn cái tư tưởng “đừng phán xét”, “mỗi người một hoàn cảnh”. Đó là những lời rác rưởi. Phán xét đạo đức là trách nhiệm của bạn. Nếu không có sự phân định rạch ròi giữa đúng và sai, xã hội sẽ rơi vào trạng thái hỗn mang, nơi con người xâu xé lẫn nhau như thú dữ. Bạn phải có đủ bản lĩnh để đứng ra và nói rằng: “Cái này là sai, cái này là độc ác”. Phán xét đạo đức rất đau đớn, nhưng đó là cái giá để duy trì sự văn minh.
Có những thứ bạn có thể giải thích được, hiểu được tại sao nó xảy ra, nhưng tuyệt đối không thể tha thứ. Khi tôi bằng tuổi cha mẹ mình ngày trước, tôi nhìn lại những gì họ đã làm và tôi hiểu được những áp lực họ từng gánh chịu. Nhưng chính sự thấu hiểu đó lại khiến tôi thấy khó tha thứ hơn, vì tôi nhận ra có những lựa chọn của họ đơn giản là không thể chấp nhận được. Phán xét cả những người mình yêu thương nhất là điều cực kỳ nghiệt ngã, nhưng nếu bạn muốn sống một cuộc đời chính trực, bạn không thể nhắm mắt làm ngơ trước sự thật.
Tôi từng tôn thờ những thần tượng văn chương, những kẻ tôi cho là thiên tài khi còn trẻ. Nhưng khi lớn lên, thấu hiểu hơn về nhân cách và động cơ của họ, tôi chuyển từ ngưỡng mộ sang khinh bỉ. Sự thật luôn trần trụi và không dễ nghe. Chỉ có những kẻ tội lỗi mới sợ bị phán xét, và chỉ có những kẻ làm sai mới sợ sự thật. Bạn phải bám lấy sự thật, dù nó có làm bạn cô độc hay đau đớn đến thế nào. Đừng để cái gọi là “thuyết tương đối” làm mờ mắt, không có chuyện đúng sai là tùy góc nhìn đâu.
Thế giới này sẽ hủy diệt bạn nếu bạn không biết phân biệt tốt xấu, thật giả. Chúng ta đang sống trong một thời đại mà ranh giới giữa cảm xúc cá nhân và sự thật khách quan bị xóa nhòa, gây ra sự hỗn loạn trong cả chính trị lẫn đời sống dân sự. Đừng cho phép mình rơi vào cái bẫy của sự dễ dãi đạo đức. Việc nhìn thấu cái ác và gọi tên nó là một nghĩa vụ. Sự bao dung vô lối chỉ là biểu hiện của sự yếu nhược và thiếu trách nhiệm với chính cuộc đời mình.
Tôi nhắc lại lần nữa: Bạn không thể hưởng cái sự xa xỉ của việc mù quáng trước cái thiện và cái ác. Hãy dùng kinh nghiệm và sự thấu hiểu để mổ xẻ sự đời, và đừng ngần ngại hạ một bản án đanh thép khi sự thật đã rõ ràng. Đó mới là cách một người đàn ông trưởng thành đối mặt với thế giới. Đừng để tuổi trẻ của mình bị dẫn dắt bởi những lời đạo đức giả và sự khoan dung mù quáng. Hãy tỉnh táo mà phán xét, vì đó là cách duy nhất để bạn không trở thành nạn nhân của sự ngu xuẩn.
