Dưới đây là những lời gan ruột mà tôi, một người đã đi qua đủ đắng cay của cuộc đời, muốn nhắn nhủ đến bạn. Hãy đọc và ngẫm cho kỹ để đừng biến tuổi trẻ của mình thành một chuỗi sai lầm ngớ ngẩn.
SỰ THẤU HIỂU ĐẾN TỪ TRẢI NGHIỆM, KHÔNG PHẢI TỪ BẢN NĂNG
Người Tây Ban Nha có câu: “Ác quỷ biết nhiều không phải vì hắn là quỷ, mà vì hắn đã sống đủ lâu”. Sự thấu hiểu không tự nhiên mà có, nó là thành quả của những năm tháng va đập với đời. Khi bạn còn trẻ, mọi thứ lao đến nhanh như một cuộc đua xe công thức 1. Bạn mải mê nhấn ga, né tránh chướng ngại vật và phản xạ một cách điên cuồng với mọi tác động từ bên ngoài. Bạn nghe người này nói, thấy người kia làm và ngay lập tức đáp trả như một cái máy. Bạn tưởng đó là sự nhạy bén, nhưng thực chất đó chỉ là sự nông nổi của một kẻ chưa biết dừng lại để nhìn nhận vấn đề.
Sự khác biệt lớn nhất giữa một kẻ khờ khạo và một người từng trải chính là khả năng dừng lại. Khi bạn bắt đầu biết đặt câu hỏi “Tại sao?”, đó là lúc bạn thực sự bắt đầu trưởng thành. Tại sao người đó lại nói như vậy? Động cơ đằng sau hành động của họ là gì? Thay vì phản ứng như một con thú bị dồn vào đường cùng, tôi muốn bạn phải học cách lùi lại một bước, hít một hơi thật sâu và quan sát. Đừng coi mỗi thông tin mới như một con ruồi cần phải đuổi hay một trò chơi đập chuột mà bạn phải vung búa liên tục. Phản xạ không kiểm soát chỉ chứng tỏ bạn là kẻ nô lệ cho cảm xúc và tình huống.
Tôi thừa nhận, chính tôi trong suốt những năm 20, thậm chí 30 tuổi, cũng chỉ là một kẻ nghiệp dư trong chính cuộc đời mình. Tôi đã sống bằng bản năng, ứng biến mọi thứ một cách tùy tiện và cứ thế lao đi mà không có sự tính toán sâu sắc. Nhưng không ai có thể thông minh đến mức dành cả đời chỉ để phản ứng với mọi thứ. Đến một lúc nào đó, bạn buộc phải dừng lại. Sự kỷ luật để ép bản thân ngừng chuyển động và bắt đầu suy ngẫm là một kỹ năng tối thượng. Nếu bạn học được điều này ngay từ khi còn trẻ, bạn sẽ vượt xa mọi đối thủ cùng trang lứa.
Để thực sự hiểu một ai đó, dù là kẻ thù hay đồng minh, bạn phải có đủ dũng khí để gạt bỏ cái tôi của mình sang một bên. Bạn phải tạm thời gác lại niềm tin, định kiến và những ưu tiên cá nhân để thâm nhập vào tư duy của đối phương. Nghe thì dễ, nhưng thực tế rất tàn khốc. Đa số mọi người chọn cách dán nhãn “tốt – xấu”, “trắng – đen” hay “chính – tà” vì nó đơn giản và an toàn. Họ dựng lên những bức tường bê tông kiên cố để ngăn cách bản thân với góc nhìn của người khác. Sự thù ghét và ác hóa đối thủ chỉ là tấm khiên che đậy cho sự hèn nhát không dám đối diện với sự thật.
Nỗi sợ hãi lớn nhất của con người là phát hiện ra đối phương có thể đúng, hoặc ít nhất là lý lẽ của họ thuyết phục hơn của chính mình. Điều này cực kỳ kinh khủng vì nó đe dọa trực tiếp đến nền tảng niềm tin và vị thế của bạn trong nhóm xã hội hiện tại. Nếu bạn thừa nhận ý kiến của “kẻ bên kia” là đúng, bạn có nguy cơ phải rời bỏ bạn bè, cộng đồng và những người cùng tư tưởng. Rất ít kẻ trên đời này có đủ bản lĩnh và sức mạnh ý chí để từ bỏ một nhóm người thân thuộc để đi theo sự thật. Sự hèn nhát đó giữ chân người ta trong sự u tối và mù quáng suốt đời.
Càng có tuổi, khi bạn đã tự tin hơn vào bản thân và vị thế của mình, việc xem xét những ý tưởng đối lập sẽ trở nên dễ dàng hơn. Nhưng tôi khuyên bạn, đừng đợi đến lúc già mới học cách thấu hiểu. Hãy bắt đầu ngay từ bây giờ: trong mọi tình huống xung đột, hãy phân tích áp lực và động cơ đang thúc đẩy đối phương. Khi bạn thấu hiểu được bản chất của sự việc, vị thế của chính bạn sẽ trở nên vững chắc hơn và sự tự tin của bạn sẽ là sự tự tin có cơ sở, chứ không phải sự ngạo mạn rỗng tuếch của tuổi trẻ.
Xã hội này đang tung hô tuổi trẻ như một thứ tôn giáo, nhưng hãy nhìn thẳng vào sự thật: trẻ tuổi thường đi kèm với sự ngu ngốc. Tôi nói điều này vì tôi đã từng ở đó. Tôi không hề nuối tiếc thời trai trẻ có thể chạy xa hơn hay khỏe mạnh hơn, vì lúc đó tôi chẳng hiểu cái quái gì về thế giới này cả. Tôi chỉ là một kẻ đang diễn kịch một cách vụng về. Bây giờ, dù cơ thể không còn như xưa, nhưng cái đầu của tôi minh mẫn hơn bao giờ hết. Tôi nhìn thấu những trò hề của cuộc đời thay vì chỉ là một quân cờ trong đó.
Đừng để bản thân bị cuốn theo dòng xoáy của sự phản ứng tức thời. Hãy tập trung vào việc tìm hiểu “tại sao” con người lại hành động như cách họ đang làm. Đó là con đường ngắn nhất để bạn tích lũy kinh nghiệm và trở nên lão luyện trước tuổi. Hãy tỉnh táo lại, quan sát kỹ hơn và bớt nói lại. Cuộc đời không dành cho những kẻ chỉ biết múa may quay cuồng một cách vô định, nó dành cho những người biết nhìn thấu bản chất của cuộc chơi. Đừng để đến khi tóc bạc trắng mới nhận ra mình đã sống một đời lầm lỡ.
