Nghe cho kỹ đây, nếu bạn đang dấn thân vào chốn công sở mà vẫn tin rằng phòng Nhân sự (HR) là nơi hòa giải, hỗ trợ nhân viên hay tạo ra môi trường làm việc hạnh phúc, thì bạn quá ngây thơ rồi. Tôi nói thẳng: HR tồn tại chỉ vì một mục đích duy nhất là bảo vệ công ty khỏi chính nhân viên. Trong mắt doanh nghiệp, bạn không phải là “tài sản quý giá” như họ quảng cáo, mà là một món nợ (liability). Bạn đòi lương, đòi phúc lợi, đòi đào tạo, và nguy hiểm nhất là bạn có khả năng kiện ngược lại công ty.
Phòng HR là một trong những bộ phận nguy hiểm nhất. Họ nắm trong tay cả “củ cà rốt” lẫn “cây gậy”. Một mặt, họ ban phát vài lợi ích nhỏ nhặt để giữ chân bạn, mặt khác, họ sẵn sàng vung roi để đưa bạn vào khuôn khổ. Bản thân tôi, khi đứng ở vị trí chủ doanh nghiệp, tôi mới hiểu thấu cái bản chất này. HR không phục vụ bạn; họ làm việc cho thực thể kinh doanh. Mọi sự giúp đỡ bạn nhận được từ họ thực chất chỉ là tác dụng phụ của quá trình họ bảo vệ lợi ích công ty mà thôi.
Hãy nhìn vào những kẻ làm việc ở đó. Đa số không phải những người tài năng xuất chúng trong chuyên môn như kỹ sư hay tài chính. HR thường là nơi hội tụ của những kẻ thích buôn chuyện, những “drama queen” từ thời trung học. Họ kém cỏi về nghiệp vụ nhưng lại cực kỳ nhạy bén trong việc soi mói và nịnh bợ quyền lực. Vì mặt bằng chung thấp, nên chỉ cần một kẻ có năng lực trung bình cũng dễ dàng thăng tiến trong bộ phận này. Họ thích cảm giác được ban phát ân huệ và cũng thích cả việc hành hạ người khác dưới cái mác “quy trình”.
BÍ QUYẾT ĐỐI PHÓ VÀ THAO TÚNG HR
Bước đầu tiên để sống sót là phải hiểu rằng: Bạn không có quyền riêng tư. Mọi email, mọi cuộc gọi qua hệ thống công ty đều bị giám sát. Bên IT có thể chuyển tiếp toàn bộ lịch sử trò chuyện của bạn sang HR chỉ bằng một cú nhấp chuột. Vì vậy, đừng bao giờ dại dột bộc lộ sơ hở trên các phương tiện truyền thông của công ty. Để đối phó với HR, bạn phải chủ động tiếp cận họ ngay từ ngày đầu tiên. Hãy làm bạn, hoặc ít nhất là tỏ ra thân thiện với những kẻ nắm quyền trong bộ phận đó.
Mỗi ba bốn tuần, hãy ghé qua văn phòng HR một lần với một lý do vu vơ nào đó. Khi nói chuyện, hãy luôn giữ thái độ tích cực: mọi thứ đều tuyệt vời, sếp tốt, đồng nghiệp thân thiện. Đừng bao giờ phàn nàn về bất kỳ khó khăn nào, dù là nhỏ nhất. Nếu bạn kể khổ, bạn đang tạo thêm việc cho họ, và chẳng ai muốn làm thêm việc cả. Hãy biến mình thành một “nguồn tin” đáng tin cậy. Hãy cho họ biết tình hình chung của phòng ban, ai đang hài lòng, ai đang có vấn đề (nhưng đừng nêu tên vội). HR rất khát thông tin vì chẳng ai muốn nói thật với họ cả.
Việc trở thành một “kẻ đưa tin” nghe có vẻ hèn hạ, nhưng đó là cái giá để xây dựng “nguồn vốn” xã hội. Trong những doanh nghiệp mà hiệu quả công việc khó đo lường bằng con số cụ thể (như marketing hay sản xuất), HR có tiếng nói cực lớn trong việc quyết định ai được thăng tiến. Nếu bạn giúp họ làm tốt công việc giám sát, họ sẽ giúp bạn leo cao. Đặc biệt, khi bạn gặp một lão sếp tồi tệ muốn dìm hàng bạn vì sợ bạn giỏi hơn lão, HR chính là con đường duy nhất để bạn vượt mặt lão mà không phải rời bỏ công ty.
VŨ KHÍ TỐI THƯỢNG VÀ LỜI CẢNH BÁO TÀN NHẪN
Trong kỷ nguyên của nữ quyền và các chuẩn mực đạo đức mới, HR đã trở thành một vũ khí hủy diệt nếu bạn biết cách sử dụng. Chỉ cần một lời cáo buộc về “môi trường làm việc độc hại” hay “quấy rối”, công ty sẽ lập tức vào cuộc để bảo vệ mình khỏi các vụ kiện tụng. Nếu bạn muốn hạ bệ một kẻ ngáng đường, hãy chờ đợi lúc hắn sơ hở trong những buổi nhậu nhẹt hay dã ngoại. Một câu đùa khiếm nhã, một lời nhận xét về ngoại hình đồng nghiệp nữ… chỉ cần bấy nhiêu đó là đủ để HR đặt hắn dưới kính hiển vi.
Khi bạn báo cáo một hành vi sai trái (dù là chuyện ngoài lề), HR sẽ không quan tâm đến ngữ cảnh. Họ chỉ tính toán thiệt hại kinh tế: sa thải một gã nhân viên và trả tiền trợ cấp luôn rẻ hơn nhiều so với việc đối mặt với một vụ kiện triệu đô. Tôi đã từng ký lệnh sa thải những người như vậy, không phải vì tôi ghét họ, mà vì đó là một quyết định tài chính thuần túy. Đó là sự tàn nhẫn của thế giới công sở hiện đại. Bạn phải hiểu luật chơi này để không trở thành nạn nhân.
Thế giới ngày nay không còn chỗ cho sự sai lầm. Nếu bạn bị sa thải ở một tập đoàn lớn, sự nghiệp của bạn coi như chấm hết. Người ta sẽ mặc định bạn là “phần mỡ thừa” bị cắt bỏ. Tôi không khuyên bạn trở thành kẻ ác, trừ khi đó là tình thế “hắn chết hay tôi sống”. Nghe thì có vẻ vô đạo đức, nhưng khi bạn già đi, bạn sẽ thấy sự thực dụng chính là chìa khóa sinh tồn. Đừng mong chờ HR bảo vệ bạn. Hãy nhớ: hoặc bạn là người giúp họ, hoặc bạn là kẻ thù bị họ tiêu diệt. Hãy chọn cho đúng.
