Ngày thì dài, nhưng thập kỷ thì ngắn lắm. Vài ngày trước, tôi có làm một video nói về việc lập ngân sách cho cuộc đời. Nhìn tôi thong dong đi mua cái rèm tắm ở London vậy thôi, nhưng thông điệp rất rõ ràng: bạn phải biết lên ngân sách cho cuộc sống của chính mình và xác định rõ những mục tiêu cụ thể. Hôm nay, tôi sẽ chỉ cho bạn cách đặt mọi thứ lên một bảng tính, vạch ra từng cái đích cần đạt trước khi nhắm mắt xuôi tay. Bạn có thể chưa nhận ra, nhưng cái chết sẽ đến. Những kẻ ở độ tuổi 20 đang nhìn tôi ngoài kia, các bạn không biết cái tuổi 50 nó ập đến nhanh thế nào đâu. Tôi đã 59 tuổi rồi. Nhìn lại tuổi 18 cứ như mới ngày hôm qua. 10 năm, 20 năm, 30 năm trôi qua nhanh như một chớp mắt. Vì thế, ngay từ bây giờ, hãy động não xem mình muốn đạt được cái gì, tự cắm mốc cho bản thân ở tuổi 40, 50, 70, hay 80.
Bạn có muốn đến năm 70 tuổi vẫn phải đứng ở cửa siêu thị Walmart để chào khách chỉ vì túi áo rỗng tuếch và đó là công việc duy nhất bạn có thể tìm được không? Hay bạn muốn làm một lão già 80 tuổi chết rũ xương trong cô độc, không bạn bè, không người thân bên cạnh? Hãy nghĩ về cái kết cục đó ngay bây giờ, khi bạn còn có cái xa xỉ phẩm gọi là “thời gian”. Nhớ cho kỹ một điều cốt lõi này: càng già đi, lựa chọn của bạn càng hẹp lại. Cuộc đời giống như một cái phễu, tuổi tác càng cao thì cái phễu càng bóp nhỏ. Những quyết định ngu xuẩn hoặc sáng suốt ở tuổi 20, 30 sẽ đóng đinh số phận của bạn ở tuổi 70, 80. Bạn phải là người định đoạt hoàn cảnh, tự quyết định tốc độ và hướng đi của đời mình, chứ không phải để số phận hay cuộc đời dắt mũi.
BẢN ĐỒ CUỘC ĐỜI THEO TỪNG THẬP KỶ
Để dễ hình dung, tôi chia cuộc đời thành các cột mốc: 20, 30, 40, 50, 60, 70 và 80 tuổi. Tôi cũng phân loại các khía cạnh lớn thành nhiều mảng: Thể chất, Tài sản tích lũy, Thu nhập, Sự nghiệp, Gia đình, Các mối quan hệ, và Bạn bè. Đây là công thức của riêng tôi và nó hiệu quả, bạn có thể tự điều chỉnh theo ý mình. Bản thân tôi sinh ngày 29 tháng 2 năm 1968, bốn năm mới có một sinh nhật thực sự. Đến năm 2020, tôi 52 tuổi và tôi đã có những mục tiêu rõ ràng cho cột mốc đó. Giờ hãy nhìn thẳng vào thực tế của từng giai đoạn.
Tuổi 20 là lúc bạn còn trẻ người non dạ, là giai đoạn học việc để tìm chỗ đứng trong thế giới này. Bạn phải va vấp để hiểu về công việc, về các mối quan hệ – những thứ chỉ có trải nghiệm mới dạy được. May mắn là ở tuổi 20, hầu hết sai lầm đều chưa đến mức hủy diệt cả cuộc đời. Sang tuổi 30, bạn phải hoàn thành giai đoạn học việc đó. Từ 40 đến 59 tuổi chính là đỉnh cao phong độ của một người đàn ông, từ sự nghiệp, các mối quan hệ cho đến vốn sống. Lúc này, cơ thể vẫn đáp ứng được, đầu óc sắc bén, cảm xúc được kiểm soát và bạn làm chủ hoàn toàn cuộc chơi. Hãy tận hưởng nó, vì bước sang tuổi 60, sự suy thoái bắt đầu. Đến tuổi 70, đà dốc càng lao nhanh, và chạm ngưỡng 80 thì coi như cuộc chơi đã hạ màn.
TÀI SẢN VÀ THU NHẬP: ĐỪNG TRÔNG CHỜ VÀO AI KHÁC
Điều đầu tiên bạn phải tính là làm sao để sống sót khi chạm ngưỡng 60, 70, 80 tuổi. Cách khôn ngoan duy nhất là phải có tài sản tạo ra thu nhập thụ động trước khi già nua. Quên mấy cái quỹ hưu trí hay an sinh xã hội chết tiệt của chính phủ đi, bạn không dựa vào đó được đâu. Phải tự lo cho tương lai của mình ngay từ bây giờ. Mục tiêu của tôi ở tuổi 70 rất rõ ràng: sở hữu hoàn toàn nhà ở, có tiền mặt dự trữ tương đương 30 năm chi phí sinh hoạt, và nắm trong tay 20 bất động sản cho thuê đã trả hết nợ để sống khỏe bằng tiền thuê nhà. Có mục tiêu từ sớm, bạn mới quy hoạch được tương lai tài chính.
Đến tuổi 70 và 80, bạn phải sống ung dung bằng tiền thuê nhà, dư sức trả các hóa đơn y tế khổng lồ. Lúc đó, cơ thể rệu rã, viện phí sẽ cực kỳ đắt đỏ, và chẳng chính phủ nào trả thay cho bạn cả. Ngoài ra, tiền đó còn để lo học phí đại học cho con cái. Đúng vậy, tuổi 70 vẫn phải lo tiền học cho con, vì như tôi sẽ nói ở phần sau, bạn nên có con muộn chứ đừng có sớm.
Về phần tích lũy, quy tắc tối thượng là: tuổi 20 có thể chưa có tài sản, nhưng đến năm 30 tuổi, bạn phải sạch bóng nợ cá nhân và nợ sinh viên. Đó là ưu tiên số một, không ngụy biện. Nếu tích lũy được thêm khoản tiền mặt bằng một năm chi phí sinh hoạt thì tốt, phòng khi mất việc. Sang tuổi 30, hãy tập thói quen tiết kiệm 25% thu nhập ròng mỗi tháng. Đừng bảo tôi bạn phải trả tiền xe, tiền nhà rồi không tiết kiệm được. Tôi không có lòng thương hại cho sự kém cỏi đó. Thời trẻ tôi cũng từng ở đáy thu nhập, nhưng nếu bạn chịu chuyển đến một căn hộ bớt sang chảnh, đi một chiếc xe cũ, bạn hoàn toàn làm được. Sống được với 100 đồng thì sống được với 75 đồng, đơn giản thế thôi.
Đến tuổi 40, thu nhập của bạn sẽ tăng vọt như một phép màu. Lúc này, hãy nâng mức tiết kiệm lên 1/3 (33%) thu nhập ròng, đồng thời tái đầu tư 100% tiền thuê nhà để trả dứt điểm gốc ngân hàng. Bạn phải sở hữu một căn hộ cho riêng mình (ở nơi thuế đất không quá cắt cổ) và có 3 bất động sản cho thuê đang tự nuôi nhau bằng đòn bẩy. Cứ tích lũy bất động sản đi, vì cổ phiếu, trái phiếu hay công ty thì có thể phá sản, chứ đất đai thì người ta không đẻ thêm được đâu. Đến tuổi 50, mức thu nhập đạt đỉnh, bạn phải tiết kiệm ít nhất 50% thu nhập ròng. Lúc này cám dỗ mua Ferrari, Lambo hay Bentley để khè thiên hạ là rất lớn. Đừng ngu xuẩn ném tiền qua cửa sổ, hãy dồn tiền trả sạch nợ bất động sản. Để đến tuổi 60, khi bạn không còn thu nhập từ công việc, bạn vẫn có thể sống khỏe bằng dòng tiền từ 20 bất động sản (trong đó 13 căn đã sạch nợ hoàn toàn).
THỂ CHẤT: BẢO TRÌ TRƯỚC KHI CƠ THỂ SỤP ĐỔ
Sức khỏe là thứ bạn phải luôn thức tỉnh để giữ gìn. Tuổi 20 cơ thể bạn có thể tự chống chọi, nhưng chớm sang 30, bạn phải có kế hoạch nghiêm túc để bảo trì nó. Ngày chạm ngõ 30, hãy chạy một trận marathon. Hãy duy trì thói quen chạy 25 dặm mỗi tuần và đến phòng gym 3 lần một tuần để nâng tạ. Bạn không cần phải trở thành lực sĩ thể hình, bạn chỉ cần giữ cho cơ thể cân đối. Người La Mã có câu: “Một tâm trí minh mẫn trong một cơ thể tráng kiện”. Càng tập luyện, đầu óc bạn càng thông suốt. Rượu chè, chất kích thích một chút vào cuối tuần không giết chết bạn ngay, nhưng béo phì và lười vận động thì có.
Đến tuổi 40, quá trình lão hóa bắt đầu. Năm tôi tầm 39, 40 tuổi, tôi đã sốc nặng khi không thể nhấc nổi cái bàn gỗ lớn mà trước đó tôi vẫn vác đi phăng phăng. Dù tôi có tập tành thế nào, cơ thể ở tuổi 40 cũng không bao giờ bằng được 15 hay 20 năm trước. Vì vậy, bước sang tuổi 40, bạn phải chuyển sang chế độ bảo trì: chạy ít lại tầm 15 dặm một tuần, đi khám sức khỏe định kỳ và ăn uống cân bằng. Tuổi 50, duy trì nghiêm ngặt hơn, đi gym 5 lần một tuần, chạy 10 dặm một tuần. Đừng lười biếng, nếu không bạn sẽ thấy mình béo phì và đầu óc chậm chạp ngay lập tức. Hãy giữ cho cơ thể không sụp đổ trước khi bước sang tuổi 60, 70.
SỰ NGHIỆP: ĐỈNH CAO VÀ SỰ NGHIỆT NGÃ TUỔI 60
Ở tuổi 20, hãy thử các con đường sự nghiệp khác nhau để biết mình là “người trong hệ thống” (insider) hay “người ngoài hệ thống” (outsider). Em rể tôi là một giám đốc điều hành tập đoàn lớn, cực kỳ tài năng, tốt nghiệp thủ khoa MBA trường danh tiếng. Hồi trẻ, cậu ta từng muốn làm doanh nhân vì ngưỡng mộ người ông giàu có của mình. Cậu ta mở một cửa hàng, nhưng rồi nhận ra bản chất tính cách của mình không hợp làm chủ. Cậu ta là người của tập đoàn, giỏi leo bước thang sự nghiệp. Cậu ta kịp thời đóng cửa hàng, tập trung vào thế mạnh và giờ cực kỳ thành công ở tuổi 42. Cậu ta đủ trưởng thành để biết mình là ai.
Đừng nghe mấy lời đường mật ngoài kia bảo ai cũng phải làm doanh nhân, phải khởi nghiệp. Nhìn Steve Jobs, Bill Gates, Zuckerberg bỏ học thành tỷ phú thì ham, nhưng đó là vài người trong số hàng triệu kẻ làm theo và thất bại thảm hại. Đánh cược kiểu đó khác gì mua vé số. Bản thân tôi là một “outsider”, tôi sẽ chết mòn nếu bị nhốt vào môi trường công sở. Sống độc lập rất nghiệt ngã, tôi nhìn em rể tôi và ghen tị, cậu ta cũng ghen tị với tôi, nhưng chúng tôi biết rõ bản ngã của mình. Khi đã xác định được ở tuổi 20, hãy dốc sức học việc.
Tuổi 30, kết thúc học việc, bạn phải giành lấy vị trí lãnh đạo thực sự đầu tiên. Hãy mài dũa kỹ năng, xây dựng danh tiếng và mạng lưới quan hệ trong ngành – những người sẵn sàng nhấc máy khi bạn gọi. Tuổi 40, mục tiêu của bạn phải là bước vào ban điều hành cấp cao (C-suite) hoặc làm chủ một doanh nghiệp có doanh thu 10 triệu đô mỗi năm. Bạn phải trở thành kẻ không thể thay thế, một “hành tinh” có sức nặng trong thái dương hệ của ngành đó. Tuổi 50 là đỉnh cao danh vọng, bạn là một nhân vật có máu mặt, ai cũng biết tên.
Nhưng nhớ cho kỹ phần cay đắng này: bước sang tuổi 60, sự nghiệp của bạn coi như chấm dứt. Bạn sẽ đấu tranh điên cuồng, nhưng quy luật cuộc đời là thế. Bạn có thể là ngôi sao ở tuổi 40, 50, nhưng lên đến tuổi 60, cái tháp quyền lực thu hẹp lại, những kẻ ở trên đỉnh đều là quái kiệt, họ sẽ đá bạn văng ra ngoài không thương tiếc. Đừng tưởng mình thông minh, bạn không bất tử đâu. Ở tuổi 60, hoặc bạn bị mời ra cửa một cách lịch sự, hoặc doanh nghiệp của bạn bị đối thủ nuốt chửng. Tôi từng biết một luật sư xuất chúng ở tuổi 60, nhưng khi chạm ngưỡng 70, ông ấy trông già nua, gầy gò. Các tập đoàn lớn bắt đầu rút lui, họ không thuê một ông lão trông có vẻ mong manh. Trong vòng 5 năm, ông ấy mất sạch khách hàng. Sự nghiệp kết thúc ở tuổi 60, sau đó có thêm gì chỉ là phần thưởng, đừng trông mong gì vào tuổi 70.
MỐI QUAN HỆ VÀ GIA ĐÌNH: CHIẾN LƯỢC CỦA NGƯỜI ĐÀN ÔNG BẢN LĨNH
Tuổi 20, hãy hẹn hò bâng quơ, đừng nghiêm túc. Một tuần xin số 5 cô, ngủ với 1 cô mới, đó là mức trung bình đẹp. Điều quan trọng nhất là phải học cách duy trì một “vòng xoay” (rotation) – một nhóm vài ba cô gái bạn gặp gỡ và lên giường thường xuyên. Cô này đến, cô kia đi, không quan trọng. Đàn ông có lựa chọn là người không bao giờ tuyệt vọng. Kẻ nào chỉ có một cô bạn gái duy nhất mà không có phương án dự phòng, kẻ đó nắm chắc phần thua, cô ta sẽ sở hữu bạn. Đừng bao giờ biến mình thành một thứ phụ tùng, một kẻ bám đuôi như con cá ép ký sinh trên bụng cá mập.
Tuổi 30, trải nghiệm vừa đủ, bạn có thể hẹn hò bán-nghiêm-túc: một cô người yêu cố định và ít nhất hai cô khác trong vòng xoay dự phòng. Nhớ kỹ, tuổi này vẫn chưa cưới. Đến tuổi 40, sau khi trải qua ít nhất hai mối tình khắc cốt ghi tâm, đó mới là lúc bạn tìm kiếm một cuộc hôn nhân và muốn có con. Tại sao lại kết hôn và sinh con ở tuổi 40? Vì khi còn trẻ, bạn không có sự kiên nhẫn, bạn sẽ là một người cha tồi và không biết trân trọng con cái.
Chính tôi đây, từng nghĩ mình sẽ làm gã độc thân kiêu hãnh cả đời, nhưng đến năm 42 tuổi, bản năng làm cha trỗi dậy. Tôi chọn vợ và giờ có hai đứa con. Năm 44 tuổi tôi còn độc thân tự do, 5 năm sau tôi đã là ông bố của hai đứa trẻ lẫm chẫm. Tôi đã thấy những gã cưới sinh ở tuổi 20, họ làm bố rất tệ. Bạn muốn vợ mình ở độ tuổi 20 đầy năng lượng để chăm con, nhưng chính bạn phải là ông bố ở tuổi 40 có sự bao dung, tài chính vững vàng và sự nghiệp ổn định.
Khi bạn 50 tuổi, bạn kết hôn với một người vợ kém mình ít nhất 20 tuổi, và nếu thích, vẫn giữ thêm hai cô khác trong vòng xoay một cách kín kẽ. Sự thật là hôn nhân rất căng thẳng. Một người đàn ông lớn tuổi đi với một người vợ trẻ, mọi thứ sẽ vận hành trơn tru hơn vì bạn có sự khôn ngoan để quản lý vợ mình. Hãy nhớ: phụ nữ về cơ bản như một đứa trẻ, cách hiệu quả nhất là đối xử với cô ta như một đứa trẻ – chiều chuộng khi cần và trách phạt khi sai. Mấy lời giáo điều kiểu “tìm người bạn đời tri kỷ để làm mình hạnh phúc” toàn là thứ nhảm nhí. Không một ai có thể vừa là người mẹ tốt, người vợ hiền, người bạn tốt lẫn người tình giỏi cùng một lúc. Bạn phải ưu tiên: muốn có con, hãy chọn một người mẹ tốt, biết đặt lợi ích của con cái lên đầu. Vợ tôi là một người mẹ tuyệt vời nhưng là một người quản gia tồi, nhà cửa lúc nào cũng bừa bộn. Thì đã sao? Việc nhà tôi thuê người làm được, chứ người mẹ tốt thì không bao giờ thuê được. Còn muốn đổi gió? Thiếu gì gái ngoài kia. Kẻ duy nhất bị bắt quả tang là kẻ muốn bị bắt. Hãy giữ mồm giữ miệng, dọn dẹp sạch sẽ dấu vết thì ai cũng hạnh phúc.
Hãy sinh ít nhất 2 đứa, thậm chí 3, 4 hay 5 đứa. Chưa một ai trên giường bệnh hấp hối từng thốt lên: “Giá mà tôi sinh ít con đi” hay “Tôi hối hận vì có gia đình ở bên lúc cuối đời”. Người ta chỉ hối hận vì đã dành quá nhiều thời gian cho văn phòng. Sự nghiệp, tiền tài chỉ là thứ yếu, gia đình mới là tất cả. Tuổi 20 bạn nghĩ bạn bè, tấm bằng cao học hay công việc xịn là quan trọng nhất. Sai bét. Việc quan trọng nhất đời bạn là làm một người cha tốt.
Đến tuổi 60, hãy chắc chắn bạn vẫn ở bên người vợ đầu tiên, vì bạn đủ khôn ngoan để lèo lái cuộc hôn nhân không bị chệch hướng. Ở tuổi này, bạn có thể vẫn thích trêu hoa ghẹo nguyệt, nhưng đến tuổi 70, bạn sẽ tự động chán cái trò phiền phức đó. Bạn sẽ thà ở nhà chơi với con, đọc sách hơn là đi tiếp chuyện một cô ả nào đó. Nhớ lấy quy tắc của Hugh Hefner: không bao giờ dính vào những phụ nữ đã ly hôn hay có con riêng. Hãy tìm những cô gái độc thân ở độ tuổi 20. Đàn ông càng già, nếu có sự tự tin, tiền tài và lập trường vững vàng, gái đôi mươi sẽ tự tìm đến. Nhưng lúc đó, mối bận tâm lớn nhất của bạn ở tuổi 70 là tiền học đại học cho mấy đứa con. Nếu bạn đã tích lũy đủ 20 bất động sản như tôi nói, bạn sẽ không bao giờ phải nhìn vào mắt con trai mình và nói: “Xin lỗi con, bố không đủ tiền cho con học Princeton, con phải về trường làng mà học”. Đó là nỗi nhục lớn nhất của một người đàn ông.
KẾT CỤC: THẢN NHIÊN ĐÓN NHẬN CÁI CHẾT
Cuối cùng, đến tuổi 80, nếu bạn làm đúng, con cái sẽ thành đạt và yêu thương bạn. Một trong những câu châm ngôn tôi tâm đắc nhất là: “Bí quyết của một cuộc đời dài lâu là biết khi nào nên ra đi”. Đừng như những kẻ bấu víu vào sự sống khi đầu óc đã lú lẫn và thân thể đã mục nát. Hãy học Ernest Hemingway. Ở tuổi 61, sau khi ăn mừng giải Nobel văn học và xuất bản cuốn “Ông già và biển cả” – đỉnh cao sự nghiệp – ông đã tự kết liễu đời mình bằng một phát súng vào đầu tại trang trại ở Idaho khi biết mình chớm bị sa sút trí tuệ.
Tôi đã chứng kiến những người đàn ông từng vô cùng mạnh mẽ, kiêu hùng, nhưng khi bị sa sút trí tuệ mà không tự giải quyết, họ biến thành những cái xác không hồn nằm liệt giường. Có người giàu có, được chăm sóc 24/7, nhưng suốt 20 năm trời làm bạn với giường bệnh, ông ta chỉ còn là một cái bóng. Bi kịch là gì? Con cái họ không còn nhớ gì về một người cha kiên cường, oanh liệt ngày xưa nữa; ký ức của chúng bị xóa sạch và thay thế bằng hình ảnh một lão già tàn phế, lú lẫn, vô tri. Mọi thành tựu vĩ đại của đời ông ta đều tan thành mây khói. Đừng bao giờ để mình rơi vào kết cục đó. Khi đến cuối đường, phải có một kế hoạch ra đi rõ ràng.
Đó là sự khác biệt giữa đàn ông và động vật, cũng là sự khác biệt giữa đàn ông với phụ nữ và trẻ con. Phụ nữ và trẻ con sống theo từng giây, bị thúc đẩy bởi cảm xúc như một đàn cừu, họ không thể lập kế hoạch dài hạn. Chỉ có đàn ông mới có khả năng quy hoạch tương lai. Đó là lý do chúng ta đứng trên đỉnh thế giới, và đó là lý do mấy đứa trai nữ quyền hay chiến binh công lý xã hội ghét chúng ta. Hãy lên kế hoạch cho cuộc đời mình ngay bây giờ, khi bạn còn có thể. Nhớ cho kỹ: ngày thì dài, nhưng thập kỷ thì ngắn lắm.
