Có một kiểu đàn ông hiện đại đang được tôn vinh như hình mẫu tiến bộ: mềm mỏng, phục tùng, ám ảnh bình đẳng tuyệt đối, và luôn xem sự quyết đoán hay sức mạnh là điều đáng nghi ngờ. Họ tin rằng nhún nhường là đạo đức, còn thống lĩnh là tội lỗi. Hình mẫu đó không chỉ là câu chuyện cá nhân, nó phản chiếu trạng thái của cả một nền văn minh đã đánh mất sự tự tin vào chính mình.
Nếu nhìn lại lịch sử, bạn sẽ thấy vai trò tự nhiên của đàn ông từng rất rõ ràng: dẫn dắt, bảo vệ, tích lũy tài nguyên, chiến đấu khi cần thiết. Việc sinh tồn buộc họ phải cứng rắn. Chính vì thế mà nền văn minh được tạo ra, để giảm bớt sự khắc nghiệt của thiên nhiên, để con người liên kết với nhau, xây dựng làng mạc, thương mại, quân đội. Có một thời, phương Tây chơi “trò chơi văn minh” này rất ổn: họ thạo chiến tranh, giỏi tổ chức, giỏi sáng tạo. Nhờ vậy họ vươn lên dẫn đầu thế giới.
Nhưng hai cuộc đại chiến đã phá vỡ trật tự cũ. Sau khi máu đổ quá nhiều, phương Tây quyết tâm theo đuổi một lời hứa chưa từng có: hòa bình và thịnh vượng lâu dài. Dù chiến tranh lạnh vẫn tồn tại, nhưng với vũ khí hạt nhân và các liên minh quân sự, họ tin rằng không thế lực nào còn đủ sức đe dọa mình. Trong vài thập kỷ, đời sống tăng vọt: nhà cửa, xe hơi, thiết bị điện tử, tiện nghi tràn ngập. Thiếu ăn đói khát trở thành dĩ vãng.
Dư thừa mới là vấn đề, và chính sự dư thừa đó đã thay đổi tâm lý con người. Khi nhiều thế hệ lớn lên mà không biết sợ đói, không biết sợ xâm lược, họ cũng không còn cảm thấy cần phải thực hiện những trách nhiệm sinh tồn từng định hình bản sắc đàn ông. Họ hưởng thành quả nhưng không trải nghiệm cái giá phải trả. Từ đó nảy sinh cảm giác tội lỗi và tự nghi ngờ: tại sao mình có tất cả mà không phải hy sinh gì? Sự thịnh vượng bỗng bị xem là bất công.
Tôi thấy ở đó một niềm tin bình đẳng mang tính bản năng ngược. Người ta bắt đầu cho rằng quyết đoán là áp bức, còn nhún nhường là cao thượng. Họ nhìn những người có nhiều của cải như kẻ có lỗi, còn người thiếu thốn là nạn nhân mặc định. Khi không còn thói quen bảo vệ thành quả của mình, họ cũng mất đi bản năng phòng thủ văn minh. Họ mở cửa biên giới, chia sẻ, tin rằng thiện chí sẽ được đáp lại bằng thiện chí.
Nhưng bạn cần hiểu: tự nhiên không vận hành bằng lòng tốt thuần túy. Nó vận hành bằng cạnh tranh và thống lĩnh. Có một quy luật đơn giản: thời kỳ tốt đẹp do người mạnh tạo ra; thời kỳ tốt đẹp kéo dài sẽ sinh ra người yếu; người yếu sẽ gây ra thời kỳ khó khăn; và chính khó khăn lại rèn nên người mạnh mới. Những thế hệ yếu kém hiện tại chỉ là sản phẩm của thời kỳ thuận lợi mà tổ tiên họ tạo ra.
Vì vậy tôi cho rằng những biến động phía trước là điều gần như không tránh khỏi. Khi ảo tưởng về hòa bình và thịnh vượng vĩnh viễn tan biến, con người sẽ buộc phải quay lại đối diện với thiếu thốn và bất an. Lúc đó, bản năng sinh tồn sẽ thức tỉnh. Những người có khả năng dẫn dắt, bảo vệ, chịu trách nhiệm sẽ lại xuất hiện. Câu hỏi dành cho bạn, và cho cả một nền văn minh, không phải là có khó khăn hay không, mà là khi khó khăn đến, bạn sẽ đứng lên gánh vác hay tiếp tục trốn tránh.
