Cái huyền thoại về “tự do ngôn luận tuyệt đối sẽ cứu rỗi xã hội” đang bị thổi phồng đến mức lố bịch. Người ta rao bán nó như một liều thuốc thần để chữa sự chia rẽ, để chống lại những phong trào cực đoan, để bảo vệ nền văn minh. Nhưng thực tế thì không đơn giản như vậy. Tôi không ủng hộ việc hình sự hoá chỉ trích tôn giáo hay chủng tộc – ngược lại, phê phán đúng đắn còn giúp các thể chế tự điều chỉnh. Vấn đề của tôi là: bạn đang được dạy phải tin rằng chỉ cần cho mọi ý tưởng lên bàn tranh luận thì sự thật sẽ tự chiến thắng. Điều đó nghe có vẻ cao thượng, nhưng lại quá ngây thơ.
Tôi đã thấy vô số cuộc tranh luận nảy lửa, những bài diễn thuyết đanh thép, những “trí thức internet” tự cho mình là chiến binh tư tưởng. Nhưng xã hội không thay đổi chỉ vì bạn thắng một cuộc tranh luận. Những phong trào bạn phản đối vẫn tồn tại, vẫn phát triển, vẫn chiếm lĩnh các trường đại học và truyền thông. Kết quả thực tế là một thế hệ đàn ông trẻ mất phương hướng, rút lui khỏi xã hội, sống trong cay đắng và cô lập. Bạn có thể ném ra cả núi lý luận, nhưng điều đó không ngăn được dòng chảy văn hoá nếu bạn không có hành động chính trị và quyền lực thực tế đứng sau.
Tôi hỏi bạn một câu khó chịu: nếu bạn thực sự tin vào tự do ngôn luận tuyệt đối, bạn có sẵn sàng để những tư tưởng mà bạn cho là phá hoại được tự do lan truyền không? Bạn có chấp nhận để thế hệ tiếp theo bị định hình bởi những người có tiền bạc, ảnh hưởng và hệ thống hậu thuẫn mạnh hơn bạn không? Hay đến một lúc nào đó bạn sẽ phải thừa nhận rằng xã hội luôn đặt ra giới hạn – bằng luật pháp, bằng chuẩn mực – để ngăn những điều mà nó xem là nguy hiểm? Nếu bạn vẽ ra một “ranh giới đỏ”, thì tự do tuyệt đối đã không còn tuyệt đối nữa.
Bạn cũng cần hiểu: không phải mọi câu hỏi đều cần tranh luận triết học dài dòng. Có những điều đúng sai rõ ràng vì hậu quả của chúng đã được chứng minh bằng thực tế. Việc ám ảnh với vùng xám đạo đức, với việc “chất vấn mọi thứ” để tỏ ra trí tuệ, đôi khi chỉ là cách trốn tránh việc đưa ra lập trường. Chuẩn mực xã hội tồn tại không phải vì ngẫu nhiên, mà vì trong nhiều trường hợp đơn giản là chúng hoạt động hiệu quả. Khi bạn phá bỏ chúng mà không có thứ gì vững chắc thay thế, bạn không tạo ra tự do mà là hỗn loạn.
Tôi cũng không ngây thơ nghĩ rằng nhà nước luôn công bằng hay nhất quán. Những người hô hào tự do ngôn luận thường chỉ nổi giận khi phe mình bị bịt miệng, nhưng lại im lặng khi phe đối lập bị trừng phạt. Đó là bản chất con người: ai cũng có thiên kiến. Vì vậy, đừng tự lừa mình rằng bạn đang chiến đấu cho một nguyên tắc thuần khiết. Bạn đang chiến đấu cho lợi ích và thế giới quan của mình, cũng như mọi người khác.
Điều tôi muốn bạn nhìn thẳng vào: tranh luận không phải là hành động. Nói về vấn đề không đồng nghĩa với giải quyết vấn đề. Một xã hội không thể vận hành chỉ bằng quyền được than phiền trên mạng hay đứng diễn thuyết ở góc phố. Nếu bạn thực sự muốn thay đổi xu hướng mà bạn cho là sai lầm, bạn phải chấp nhận những biện pháp khó chịu hơn: tổ chức, luật lệ, quyền lực, trách nhiệm. Tự do hiện đại thường được quảng bá như một tôn giáo mới thay thế niềm tin cũ, nhưng khi bạn chỉ chạy theo ham muốn cá nhân mà bỏ mặc nghĩa vụ và giới hạn, bạn không trở nên tự do hơn, bạn chỉ trở thành nô lệ của chính mình.
Tôi không bảo bạn từ bỏ tự do ngôn luận, mà tôi bảo bạn ngừng thần thánh hoá nó. Khi bạn hiểu rằng tự do luôn đi kèm giới hạn, rằng chuẩn mực tồn tại vì một lý do, và rằng thay đổi thực sự cần hành động chứ không chỉ lời nói, lúc đó bạn mới bắt đầu nhìn thế giới một cách trưởng thành. Nếu không, bạn sẽ tiếp tục tranh cãi trong khi mọi thứ xung quanh bạn vẫn trượt dốc.
