Nền văn minh phương Tây thừa kế tư duy của người Hy Lạp, và họ đã chỉ ra một trong những khiếm khuyết nguy hiểm nhất của đàn ông: Hubris – Sự kiêu ngạo ngông cuồng. Hãy nhìn vào bi kịch của Icarus. Cha cậu ta, một thiên tài, đã tạo ra đôi cánh bằng lông vũ và sáp để thoát khỏi ngục tù. Ông dặn con: “Đừng bay quá cao, sức nóng mặt trời sẽ làm tan sáp”. Nhưng trong cơn hưng phấn của kẻ vừa biết bay, Icarus quên mất giới hạn của mình, cậu ta lao lên cao để rồi đôi cánh rã rời và rơi thẳng xuống biển sâu. Đó không chỉ là thần thoại, đó là thực tế tàn khốc mà bạn sẽ gặp phải khi bắt đầu nếm trải dư vị của thành công.
Bạn cần phân biệt rõ ba trạng thái: tự tin, ngạo mạn và kiêu ngạo ngông cuồng (hubris). Tự tin là khi bạn biết mình có năng lực. Ngạo mạn là khi bạn không biết gì nhưng lại tinh tướng, giống như kẻ không biết sửa xe nhưng lại nổ là chuyên gia. Còn Hubris lại nằm ở vùng xám chết người giữa hai điều đó. Nó xảy ra khi bạn đã thực sự thành công, bạn có năng lực, nhưng chính thành công đó khiến bạn nghĩ mình là thánh thần. Bạn bắt đầu ảo tưởng rằng mình có thể làm được nhiều hơn thế, ôm đồm nhiều hơn mức có thể nhai, và đó chính là lúc bạn bắt đầu chu trình sụp đổ.
Tôi đã từng là nạn nhân của chính sự kiêu ngạo này. Tôi đã thắng lớn, và chính vì thắng lớn nên tôi tự cho mình quyền vươn xa hơn nữa, để rồi mất sạch mọi thứ tôi từng đổ mồ hôi sôi nước mắt mới có được. Đời là thế, khi bạn leo lên một nấc thang mới, bạn sẽ luôn khao khát nấc tiếp theo. Điều đó là tự nhiên, vì nếu đứng yên, bạn sẽ bị nuốt chửng bởi sự mục nát của thời gian. Thế giới này giống như một bãi cát lún, đứng im nghĩa là đang chìm. Nhưng làm sao để biết bạn đang thực sự leo lên hay đang bay vào hư không với đôi cánh đang tan chảy?
Sự thật phũ phàng là không có một công thức toán học nào giúp bạn phân biệt được điều đó. Rất nhiều người giỏi hơn tôi và bạn đã ngã ngựa vì tưởng mình đang tiến lên trong khi thực tế là họ đang bước hụt. Cách duy nhất để cứu bạn khỏi cái bẫy này chính là những người bạn thực sự. Theo định nghĩa của người Hy Lạp, friends không phải là mấy thằng bạn nhậu nhẹt vô bổ, mà là những người có trí tuệ giao thoa với bạn. Có khi, đó là một kẻ bạn chẳng ưa gì, một gã khó ưa nhưng lại nhìn thấu bản chất vấn đề từ góc độ mà bạn – kẻ đang mờ mắt vì vinh quang – không bao giờ thấy được.
Mới đây thôi, tôi đã định thực hiện một bước đi mạo hiểm. Một người đàn ông mà tôi không mấy coi trọng đã cảnh báo rằng tôi sẽ thất bại. Tôi đã lắng nghe, và nhận ra gã đúng. Tôi đã suýt nữa rơi vào cái bẫy Hubris nếu không chịu mở mắt ra mà nhìn đời qua lăng kính của kẻ khác. Những kẻ đang trên đà diệt vong thường có một đặc điểm chung: họ ngừng lắng nghe. Họ coi thường những ý kiến phản hồi vì cho rằng đám đông là lũ ngu ngốc. Nhưng hãy nhớ, sự thật thì chỉ có một, và đôi khi kẻ bạn ghét nhất lại là người cầm chiếc gương soi cho bạn thấy bộ mặt thật của mình.
Bạn phải tìm những người dám nói những điều bạn không muốn nghe. Đó có thể là người bạn nối khố, hoặc cũng có thể là một gã xa lạ tình cờ gặp trên đường đời. Sự khiêm nhường chính là chìa khóa. Kẻ vĩ đại ngã xuống vì họ thiếu sự khiêm tốn sau khi đạt được thành công; họ nghĩ mình biết tuốt. Đừng bao giờ tin rằng bạn nắm giữ chân lý, bạn chỉ may mắn bắt gặp vài mảnh vụn của nó mà thôi. Hãy luôn giữ một cái đầu tỉnh táo và lòng cầu thị.
Tất nhiên, đôi khi những lời can ngăn cũng có thể sai và bạn cần bản năng để quyết định. Cuộc đời không phải là một thuật toán dễ dàng, nó là sự pha trộn giữa phán đoán và vận may. Tôi không thể cho bạn một đáp án chính xác khi nào nên nghe, khi nào nên phớt lờ, vì kẻ nào khẳng định có công thức đó là kẻ lừa đảo. Nhưng tôi khuyên bạn một điều: hãy đủ khiêm nhường để nhận ra mình có thể sai bất cứ lúc nào. Đừng để đôi cánh của mình tan chảy chỉ vì chút ảo tưởng về sức mạnh của bản thân.
