KHI THIÊN CHÚA ĐÃ CHẾT: CUỘC ĐUỔI BẮT VÔ VỌNG MỘT ĐIỂM TỰA ĐẠO ĐỨC
Nietzsche từng tuyên bố: “Thiên Chúa đã chết”. Đừng vội phớt lờ lời của một gã giáo sư triết học, bởi chính câu nói đó đã đặt dấu chấm hết cho thời kỳ Khai sáng và đẩy chúng ta vào cái hố thẳm của sự hiện đại. Khai sáng từng hứa hẹn đưa con người đến với lý trí, rũ bỏ mọi mê tín dị đoan, mà hạt nhân chính là niềm tin vào Thần thánh. Nhưng khi bạn gạt bỏ được “sự phi lý” cuối cùng đó, bạn cũng vô tình tạo ra một khoảng chân không khủng khiếp về đạo đức. Modernism (Sự hiện đại) thực chất là một cuộc vật lộn không ngừng nghỉ từ thời Nietzsche đến nay để tìm kiếm một hệ giá trị mới, một chiếc la bàn định hướng cho nhân loại.
Vấn đề nằm ở chỗ này: Khi bạn không còn tin vào Chúa, không còn tuân theo những luật lệ của tôn giáo, làm sao bạn biết thế nào là sống công chính? Điều đó cực kỳ khó nếu thiếu đi sự dẫn dắt. Thực tế, nhiều người bám víu vào tôn giáo không phải vì họ thực sự tin vào đấng tối cao, mà vì họ cần một cấu trúc đạo đức. Con người bản chất là động vật đạo đức; chúng ta luôn khao khát được làm điều đúng đắn với đồng loại. Đó là điểm cao đẹp của nhân tính, nhưng cũng là gót chân Achilles, vì hầu hết các bạn không đủ sự độc lập về tư duy để tự định đoạt thiện – ác giữa một thế giới đầy rẫy những vùng xám nhập nhằng.
Đừng chỉ biết cười nhạo những kẻ nhân danh “công bằng xã hội” (SJWs) hay những nhóm cánh tả cực đoan trên mạng. Việc chế giễu những hành động lố bịch của họ thì dễ, nhưng hiểu tại sao họ làm vậy mới là điều quan trọng. Tại sao họ cuồng tín với “không gian an toàn”, gay gắt với những vi phạm nhỏ nhặt nhưng lại câm nín trước những hủ tục kinh tởm ở những nền văn hóa khác? Câu trả lời rất đơn giản: Họ đang lạc lối và họ đã tìm thấy một “chiếc phao” đạo đức trong các tư tưởng chính trị cánh tả. Cái gọi là chủ nghĩa Marx văn hóa có một hệ thống cực kỳ cứng nhắc, và chính sự cứng nhắc đó lại mang đến cho họ cảm giác an toàn mà họ hằng khao khát.
Trong khu rừng rậm đạo đức đầy hỗn loạn này, nếu bạn không thể tự mình tìm đường, bạn sẽ phải nắm lấy tay một kẻ nào đó có thể thiết lập trật tự. Những người trẻ đó không xấu, thậm chí họ là những người tử tế muốn làm điều tốt, nhưng họ lại thiếu một nền tảng tinh thần vững chắc. Họ cần một cấu trúc để bám trụ nhằm định hướng cuộc đời. Ngược lại, những người như chúng tôi – những kẻ đứng ngoài các trào lưu đó – có lẽ may mắn hơn vì chúng tôi đã tự rèn giũa được bản lĩnh đạo đức riêng, hoặc có khả năng chấp nhận sự nhập nhằng mà không phát điên.
Khả năng giữ được hai ý tưởng mâu thuẫn trong đầu mà vẫn tỉnh táo là một năng lực hiếm có, giống như một cầu thủ bóng chày bẩm sinh có thể ném bóng với tốc độ kinh hoàng vậy. Đa số mọi người không làm được thế; họ cần một sự cam kết tuyệt đối vào một đức tin duy nhất. Đó là lý do tại sao chủ nghĩa cánh tả cực đoan lại hấp dẫn đến vậy: nó ban tặng sự “minh bạch đạo đức” giả tạo. Ngay cả khi sự minh bạch đó là sai lầm hay lố bịch, người ta vẫn bám lấy nó giống như người thời Trung cổ bám vào những giáo điều phi lý, đơn giản vì họ cần một mặt đất để đứng vững sau khi Nietzsche đã “giết chết” Chúa.
Bi kịch là ở chỗ, khi đã ôm lấy cái cấu trúc đạo đức cực đoan đó, con người ta sẵn sàng gây ra những tổn thương kinh khủng cho kẻ khác, thậm chí là với trẻ em, dưới danh nghĩa “làm điều tốt”. Họ trở nên độc đoán, căm thù những ý kiến trái chiều và gán mác “phát xít” cho bất kỳ ai không cùng phe. Tại sao họ hung hãn như vậy? Vì họ sợ. Họ sợ rằng mình sai, và nỗi sợ đó khiến họ càng siết chặt tay vào những niềm tin điên rồ. Họ giống như Tarzan đang đu dây giữa rừng già: họ thà nắm chắc sợi dây cũ kỹ, mục nát còn hơn là buông tay để rồi rơi tự do vào hư không.
Chúng ta cần cho họ thấy một con đường khác, một hệ giá trị không dựa trên việc bịt miệng người khác hay những hành vi biến thái nhân tính. Nhưng thách thức lớn nhất là chúng ta phải định nghĩa được “cái gì đó khác” để họ bám vào. Chừng nào họ chưa thấy một “sợi dây” mới đủ vững chắc để chuyền tay sang, họ sẽ vẫn tiếp tục đu bám vào những tư tưởng lệch lạc đó một cách vô vọng. Đừng để mình trở thành một kẻ đu dây mù quáng giữa một thế giới không còn phương hướng. Hãy tự xây dựng cho mình một bản lĩnh đạo đức trước khi bị cuốn trôi bởi những dòng thác cực đoan ngoài kia.
