Trò lừa mang tên “Bình đẳng”
Cái gọi là “bình đẳng” mà người ta hay rao giảng thực chất là một trò đánh tráo khái niệm. Họ không nói rõ, hoặc cố tình không giải thích, rằng họ không nhắm tới bình đẳng cơ hội, trách nhiệm, mà là bình đẳng kết quả. Và hai thứ đó hoàn toàn khác nhau. Một cái thì hợp lý, công bằng, thúc đẩy con người vươn lên. Cái còn lại thì độc hại, phản đạo đức, và phá hủy mọi giá trị của cá nhân.
Tôi không phản đối bình đẳng về cơ hội. Trái lại, tôi cho rằng cơ hội bình đẳng là điều hiển nhiên và đã tồn tại rồi. Bạn sinh ra không bị cấm theo đuổi ước mơ, nghề nghiệp, đam mê hay mục tiêu sống của mình chỉ vì giới tính, xu hướng hay xuất thân. Về mặt pháp lý và xã hội, cánh cửa là mở cho tất cả mọi người. Bạn có quyền học, quyền làm, quyền thử, quyền thất bại và quyền đứng dậy làm lại. Đó chính là cơ hội bình đẳng.
Nhưng nhiều người phe cánh tả không muốn thế. Họ muốn kết quả phải ngang nhau, bất kể nỗ lực, tài năng, kỷ luật hay hy sinh của từng cá nhân. Người làm nhiều phải được hưởng ngang người làm ít. Người giỏi phải đứng cùng hàng với người kém. Người cố gắng đến kiệt sức phải nhận kết quả tương đương với kẻ lười biếng. Đó không phải công bằng. Đó là sự trừng phạt dành cho người có năng lực và phần thưởng dành cho kẻ không muốn chịu trách nhiệm với chính mình.
Bạn cần hiểu một điều rất quan trọng: cuộc sống này trọng dụng năng lực. Ai làm tốt hơn thì xứng đáng nhận nhiều hơn. Ai bỏ công sức, kỷ luật, rèn luyện thì phải được hưởng thành quả tương xứng. Nếu bạn và tôi cùng đứng trước một kỳ thi, bạn học ngày học đêm, hy sinh thời gian giải trí, tập trung toàn bộ năng lượng để chuẩn bị, còn tôi thì chơi bời, ngủ nướng, không thèm đọc sách, thì việc bạn đạt điểm cao và tôi trượt là điều hoàn toàn hợp lý. Nếu ai đó nói rằng tôi cũng phải được điểm cao như bạn chỉ vì “chúng ta đều tồn tại”, thì đó không phải là nhân văn. Đó là vô đạo đức, là khùng, là điên.
Cái tư duy đòi hỏi kết quả bình đẳng này xuất phát từ tư tưởng tập thể cực đoan. Nó xóa bỏ cá nhân, xóa bỏ trách nhiệm cá nhân, và thay thế bằng một khối vô danh gọi là “chúng ta”. Khi con người không còn nhìn mình là một cá thể độc lập, họ rất dễ bị cuốn vào tâm lý bầy đàn, vào đám đông, vào những hành vi mà bình thường chính họ cũng không dám làm. Bạn thấy điều đó rõ ràng trong những phong trào mang tính cuồng loạn: đeo mặt nạ, hò hét, đe dọa, nhân danh đạo đức để chà đạp người khác. Đó không phải là hành vi của một cá nhân trưởng thành, có bản lĩnh. Đó là hành vi của kẻ trốn tránh trách nhiệm, nấp sau cái danh tập thể.
Một xã hội khỏe mạnh phải được xây dựng trên nền tảng cá nhân mạnh. Cá nhân phải chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình. Cá nhân phải chấp nhận rằng mình có điểm mạnh, điểm yếu, có thứ mình giỏi và thứ mình kém. Chúng ta sinh ra không giống nhau. Có người thông minh hơn, có người khỏe hơn, có người sáng tạo hơn, có người kỷ luật hơn. Đó là sự thật tự nhiên, không phải điều cần xin lỗi hay che giấu.
Tôi chưa bao giờ tin vào những chiếc cúp làm phần thưởng cho bất kỳ ai tham gia (participation trophy), nhất là giải thưởng cho mấy đứa con nít. Phần thưởng chỉ có giá trị khi nó phản ánh nỗ lực và chiến thắng thật sự. Nếu bạn không thắng, bài học bạn cần rút ra không phải là đòi phần thưởng, mà là phải làm tốt hơn, hoặc tìm một con đường khác phù hợp với khả năng của mình. Cuộc đời không nợ bạn chiến thắng chỉ vì bạn tồn tại.
Mỗi người đều có những năng lực riêng mà nếu chịu khó tìm và mài giũa, họ có thể vươn lên rất xa. Nhưng điều đó đòi hỏi bạn phải chấp nhận sự thật về bản thân, phải chịu trách nhiệm, phải nỗ lực và phải dám khác biệt. Không ai có quyền kéo bạn xuống để “cho bằng người khác”, và bạn cũng không nên chấp nhận việc bị đối xử như một kẻ bất lực cần được thương hại.
Khi bạn nghe ai đó liên tục gào lên về “bình đẳng”, hãy tỉnh táo. Hỏi họ đang nói về cơ hội hay kết quả ?! Nếu là kết quả, thì đó không phải công lý. Đó là sự lười biếng được khoác áo đạo đức. Một xã hội như vậy không nâng người yếu lên, mà kéo người mạnh xuống. Và cuối cùng, tất cả đều thua.
Cuộc sống không phải là tập thể vô danh. Cuộc sống là tổng hòa của những cá nhân chịu trách nhiệm cho chính mình. Bạn là một cá nhân. Nghĩ như một cá nhân. Sống như một cá nhân. Phát huy thứ bạn giỏi, chấp nhận thứ bạn kém, và đừng bao giờ để ai thuyết phục bạn rằng bạn phải từ bỏ thành quả mình xứng đáng có chỉ để làm hài lòng một khái niệm “bình đẳng” rỗng tuếch.
