Có những khoảnh khắc tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng lại nhào nặn nên bản chất của một con người. Năm tôi 10 tuổi, trong một tiết Toán lớp 5 bình thường như bao tiết học khác, một sự kiện đã xảy ra và găm chặt vào trí óc tôi suốt gần 40 năm qua. Hôm đó, cả lớp chia đội thi giải toán từ sách giáo khoa. Tôi vốn là “ngôi sao” của đội, không phải vì được yêu mến – thực tế chẳng ai ưa tôi vì tôi quá hiếu thắng và luôn giành phần trả lời – mà vì tôi giải toán rất nhanh. Khi thầy giáo đọc đề bài về lượng vàng nguyên chất trong đại dương, tôi liếc nhanh con số, tính toán và giơ tay khẳng định đáp án của mình. Nhưng phản ứng của thầy khiến tôi sững sờ: “Sai rồi”.
Một đứa trẻ đội bạn đưa ra con số khác, thầy nhìn vào cuốn sách giải với những dòng chữ đỏ rực rồi gật đầu: “Chính xác”. Tôi không chấp nhận. Tôi tính lại lần hai, rồi lần ba, kết quả của tôi vẫn không đổi. Trong cơn bốc đồng của tuổi trẻ nhưng đầy quyết đoán, tôi dõng dạc tuyên bố giữa lớp: “Sách giáo khoa sai rồi!”. Bạn hãy tưởng tượng xem, cả căn phòng lúc đó nhìn tôi với ánh mắt khó chịu. Họ không quan tâm ai đúng ai sai, họ chỉ muốn xong chuyện để sang câu khác. Nhưng tôi thì không. Tôi bước lên bảng, cầm viên phấn và trình bày từng bước giải trước mặt người thầy đáng kính đang bắt đầu lúng túng. Cuối cùng, chính thầy cũng phải cầm phấn viết cạnh bài của tôi và thừa nhận: Cuốn sách đã sai, và tôi đúng.
Khoảnh khắc đó dạy tôi một bài học nghiệt ngã mà bạn cần phải ghi nhớ: Đám đông thường căm ghét kẻ đúng. Khi tôi chứng minh được sự thật, thay vì nhận được sự thán phục, tôi lại cảm nhận được một làn sóng ghét bỏ lạnh lùng từ bạn bè xung quanh. Họ thà tin vào một cuốn sách sai lầm, thà đi theo một đáp án có sẵn để được yên thân, còn hơn là phải thừa nhận một cá nhân đơn độc đã phá vỡ trật tự của họ. Sau này khi trưởng thành, tôi mới nhận ra rằng bản chất xã hội vốn dĩ là vậy. Người ta tôn thờ những kẻ dẫn dắt, những “vị tư tế”, hay những cuốn giáo trình cũ kỹ, dù chúng có thối nát hay sai lệch đến đâu, chỉ để được cảm thấy mình thuộc về một nhóm nào đó.
Tâm lý học đã chứng minh một sự thật phũ phàng: Con người ta ghét cay ghét đắng kẻ ngoại đạo nào dám chỉ ra rằng cả tập thể đang sai. Sự thật càng hiển nhiên, họ càng căm thù bạn. Họ coi trọng sự hòa đồng giả tạo hơn là chân lý thực tế. Họ thà làm những xác sống mù quáng, nhắm mắt xuôi tay đi theo những nhà lãnh đạo tham nhũng hoặc những tư tưởng lỗi thời, miễn là họ không phải đứng một mình. Việc sống trong một cộng đồng những kẻ khờ khạo hạnh phúc rõ ràng là dễ dàng và ấm áp hơn nhiều so với việc đứng ngoài gió lạnh để bảo vệ lẽ phải.
Vậy nên, bạn hãy tự hỏi mình đi: Bạn muốn sống một cuộc đời dễ dãi, núp bóng đám đông và chấp nhận những lời nói dối ngọt ngào, hay bạn dám mở mắt nhìn thẳng vào sự thật? Bạn chọn làm một cái xác ướp di động, lặp lại những gì người khác nhồi nhét, hay chọn làm một con người có tư duy độc lập? Tôi không đứng đây để rao giảng đạo đức giả, tôi nói cho bạn biết thực tế khắc nghiệt này để bạn chuẩn bị tâm thế. Đừng để tuổi trẻ của mình bị cuốn trôi theo những đức tin mù quáng chỉ vì sợ bị cô lập.
Với tôi, việc tìm ra chân lý và đứng về phía cái đúng quan trọng hơn nhiều so với việc trở nên nổi tiếng hay được lòng thiên hạ. Tôi sẵn sàng chấp nhận bị ghét bỏ, miễn là tôi đúng. Đó là cái giá của sự tự do và bản lĩnh. Còn bạn, bạn sẽ chọn quỳ gối trước một cuốn sách sai lầm để được yên ổn, hay dám đứng thẳng lưng để bảo vệ sự thật dù chỉ có một mình? Hãy tự trả lời trước khi cuộc đời nhào nặn bạn thành một kẻ hèn nhát chỉ biết gật đầu.
