ĐỪNG ĐỂ NHỮNG CON SỐ LÀM BẠN MÙ QUÁNG
Robert McNamara, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ, là một thiên tài về hiệu suất. Ông ta tin rằng nếu có đủ dữ liệu và các công cụ phân tích, con người có thể giải quyết mọi vấn đề trên đời. Năm 1968, McNamara thu thập mọi số liệu về cuộc chiến Việt Nam và ném vào máy tính để hỏi: “Khi nào chúng ta thắng?”. Câu trả lời nực cười của máy tính là: “Đã thắng từ năm 1965”. Câu chuyện này là một bài học đắt giá cho bạn: Đừng bao giờ quá sa đà vào các chi tiết định lượng mà quên mất bản chất của vấn đề. Dữ liệu không phải là tất cả, và nó chắc chắn không thể giúp bạn đưa ra mọi quyết định đúng đắn.
Thực tế cuộc sống cho thấy, sự thành bại đôi khi không nằm ở việc bạn có bao nhiêu, mà nằm ở việc bạn “chất” đến mức nào. Hãy nhìn vào cuộc chiến Việt Nam: người miền Bắc có ít quân hơn, ít vũ khí hơn, nghèo nàn hơn, nhưng tại sao họ thắng? Vì họ có niềm tin và ý chí sắt đá. Họ khao khát chiến thắng hơn bất kỳ ai và sẵn sàng hy sinh tất cả để đạt được điều đó. Con số có thể nói rằng họ sẽ thua, nhưng tinh thần của họ đã đảo ngược mọi tính toán. Trong cuộc đời bạn cũng vậy, kẻ nào khao khát chiến thắng hơn, kẻ đó thường sẽ là người trụ lại cuối cùng, bất chấp mọi rào cản.
Tôi không khuyên bạn phải vứt bỏ lý trí để sống theo cảm xúc – đó là hành động ngu xuẩn. Bạn không thể mù quáng trước thực tế; ví dụ, dù tôi có khao khát trở thành nhà vô địch tennis đến đâu thì với thể chất kém cỏi này, tôi cũng chẳng bao giờ làm được. Tuy nhiên, đừng để trò chơi của những con số hay sự tính toán quá mức làm bạn mờ mắt. Rất nhiều gã thông minh hơn cả tôi và bạn đã ngã ngựa vì quá tin vào các phân tích định lượng mà bỏ qua yếu tố định tính – đó là cái tâm và cái tầm của con người trong cuộc.
Bản thân tôi đã từng thất bại thảm hại khi quá cẩn trọng, quá tính toán và dựa dẫm hoàn toàn vào logic. Ngược lại, những lúc tôi thành công nhất là khi tôi không tự nhốt mình vào một con đường duy nhất mà sẵn sàng thử mọi cách vì tôi thực sự muốn đạt được mục tiêu. Vậy đâu là điểm cân bằng? Kinh nghiệm của tôi là: Hãy dùng số liệu và phân tích ở giai đoạn bắt đầu để định hướng, nhưng khi đã dấn thân vào con đường đó, bạn phải dựa vào bản lĩnh và sự nhạy bén của mình. Những con số chỉ giúp bạn khởi đầu, chúng không đưa bạn đến đích.
McNamara là một nhân vật bi kịch lớn trong lịch sử. Ông ta là một người tốt, một thiên tài lỗi lạc, nhưng chính sự kiêu ngạo vào trí tuệ và những con số đã khiến ông ta mù quáng. Bài học ở đây là: Bạn không bao giờ thực sự thất bại khi bạn đang ở dưới đáy và cố gắng vươn lên. Bạn chỉ thực sự thất bại khi bạn đang ở trên đỉnh cao, thành công và bắt đầu trở nên kiêu ngạo. Sự ngạo mạn đó sẽ khiến bạn tin rằng mình có thể giải quyết mọi thứ bằng công thức, và đó chính là lúc bạn sẽ ngã đau nhất.
Hãy tìm xem bộ phim tài liệu “The Fog of War” về McNamara để thấy một bộ não siêu việt đã sai lầm khủng khiếp như thế nào. Đừng để mình rơi vào cái bẫy đó. Hãy tỉnh táo để nhận ra khi nào cần dùng đến cái đầu lạnh với những con số, và khi nào cần dùng đến một trái tim nóng với ý chí quyết tâm. Đừng bao giờ chỉ dựa vào một phía, đặc biệt là khi các con số có vẻ đang ủng hộ bạn, vì đó chính là lúc bạn dễ mất cảnh giác và thất bại nhất. Hy vọng bài học này sẽ giúp bạn tỉnh ngộ trên con đường đời.
