Vết Sẹo Từ Tuổi Thơ: Bài Học Từ Việc Bị Bắt Nạt
Cuộc đời, đôi khi, giống như một cuốn phim hài mà bạn vừa muốn cười vừa muốn khóc. Hôm nay, tôi muốn kể các bạn nghe một câu chuyện rất thật, rất đời, về việc bị bắt nạt thời thơ ấu và cách nó ảnh hưởng đến chúng ta khi lớn lên. Và vì tôi từng là một đứa trẻ bị bắt nạt, câu chuyện này đến từ chính trải nghiệm của tôi.
Hãy tưởng tượng bạn là một đứa trẻ lớp một, nhỏ xíu, dễ thương, nhưng lại trở thành “mục tiêu” của mấy đứa chuyên bắt nạt. Đó chính là tôi, từ lớp một đến lớp năm – năm năm trời bị “hành” liên tục. Những năm đó, bạn biết đấy, là giai đoạn con người ta dễ tổn thương nhất, dễ bị “ám” nhất. Mấy chuyện bị bắt nạt ấy, dù nhỏ nhặt đến đâu, cũng có thể để lại dấu ấn sâu sắc trong tâm trí. Bạn có thể nghĩ: “Ôi, chuyện trẻ con thôi, lớn lên là quên hết”. Nhưng không, nó giống như một vị khách không mời, lặng lẽ “tái xuất” khi bạn trưởng thành, khiến bạn đôi khi hành xử theo cách mà chính bạn cũng không ngờ tới.
Tôi nhớ rõ từng chi tiết từ những ngày bị bắt nạt. Mọi chuyện chỉ dịu đi khi tôi vào trung học. Không hiểu sao, đến lớp sáu, lũ bạn cùng trường dường như “trưởng thành” hơn, và mấy đứa từng bắt nạt tôi cũng “tha” cho tôi. Có lẽ vì tôi bắt đầu cao lớn hơn (cảm ơn cú tăng trưởng chiều cao kịp thời!). Hồi nhỏ, tôi khá bé con, nên dễ bị “ăn hiếp”. Nhưng đến trung học, tôi bắt đầu học võ – một quyết định thay đổi cuộc đời. Tôi mê võ, đặc biệt là những cú đá xoay đỉnh của chóp. Tôi còn tham gia các giải đấu, và tin không, tôi vẫn giữ mấy cái cúp karate to đùng từ những trận đấu thời trung học!
Hồi đó là giữa thập niên 80, và chuyện hài là người ta chẳng buồn phân chia lứa tuổi khi thi đấu. Tôi, một thằng nhóc 14, 15 tuổi, phải đấu với mấy ông chú 35 tuổi, kiểu “râu rậm như Tom Selleck trong Magnum P.I.”. Nhìn ảnh hồi đó, bạn sẽ thấy một thằng nhóc mặt búng ra sữa đứng cạnh một ông chú ria mép đậm chất 80s. Điên rồ hơn, tôi còn thắng mấy ông ấy! Những chiến thắng đó giúp tôi xây dựng sự tự tin khủng khiếp. Tôi tự nhủ: “Không ai được phép bắt nạt mình nữa!”
Đến cấp ba, tôi chơi thể thao, trở thành “ông hoàng của sân trường” nhờ bóng rổ và bóng đá. Chẳng ai dám động đến tôi nữa. Thậm chí, có một, hai thằng nhỏ con hơn còn cố “gây sự”, nhưng tôi chỉ nghĩ: “Cậu ơi, tui đập cậu tan tành bây giờ!”. Tuy nhiên, tôi không làm thế, vì tôi biết mình không cần chứng minh gì nữa. Nhưng điều thú vị là, dù tuổi teen tôi “bá cháy”, những vết sẹo từ thời bị bắt nạt vẫn âm thầm ảnh hưởng khi tôi trưởng thành.
Khi lớn lên, tôi nhận ra mình đôi khi “quá đáng” trong các mối quan hệ – bạn bè, người yêu, bất cứ ai. Tôi trở nên “hơi hống hách”, kiểu như muốn “trả đũa” những gì mình từng chịu. Có câu nói rất đúng: “Người bị tổn thương sẽ làm tổn thương người khác”. Hồi đó, tôi không nhận ra mình đang dần trở thành thứ tôi từng ghét – một “kẻ bắt nạt”. Tôi nhớ có lần, hồi lớp sáu hay bảy gì đó, tôi đuổi theo một cậu bé nhỏ hơn, tên là Shin, chỉ vì cậu ấy không nói được tiếng Anh và trông “dễ bắt nạt”. Cậu ấy chạy trốn, và đến giờ tôi vẫn thấy tội lỗi. Tôi tự hỏi: “Tại sao mình làm thế? Mình đang làm gì vậy trời?” Tôi sợ rằng mình đã góp phần làm tổn thương Shin, một cậu bé vốn đã bị bắt nạt nhiều. Nghĩ lại, tôi chỉ muốn “trải nghiệm cảm giác làm kẻ mạnh” sau những năm bị “hành hạ”.
Những vết sẹo từ tuổi thơ có thể biến bạn thành người “dễ kích động”. Bạn trở nên “mỏng manh”, dễ bị “chạm” bởi những lời nói hay hành động nhỏ nhặt. Bộ não của bạn như thể hét lên: “Coi chừng, người này đang cố bắt nạt mày như hồi lớp hai!”. Điều đó đẩy bạn vào trạng thái “chiến hay chạy” (fight or flight), nhưng cả hai lựa chọn đều không hay. Đánh nhau có thể dẫn đến tù tội, còn chạy trốn khiến bạn tự dằn vặt. Tôi không thích cả hai. Tôi tin vào cách tiếp cận cân bằng – không phản ứng bốc đồng, mà giữ vững sự tự chủ.
Gần đây, tôi xem một video của Andrew Tate nói chuyện với Candace Owens. Tate bảo: “Đừng để người khác bắt nạt bạn, vì bạn sẽ về nhà và tự dằn vặt. Thà để họ chịu hậu quả còn hơn”. Nghe thì cool, nhưng tôi không hoàn toàn đồng ý. Năm ngoái, Tate từng nói ngược lại: “Hãy chạy đi, vì bạn không biết đối phương có súng hay không”. Hài hước thật, nhưng mâu thuẫn quá! Tôi thích Tate ở một số điểm, nhưng tôi nghĩ anh ấy hơi “nóng máy” trong chuyện này. Đánh nhau không phải lúc nào cũng là giải pháp, nhất là khi bạn đã trưởng thành, có gia đình, có trách nhiệm. Một cú đấm có thể khiến bạn mất tất cả – tự do, tiền bạc, thậm chí cuộc sống. Về sau mới biết Tate là một gã rất cơ hội.
Điều tôi muốn nhấn mạnh là: bị bắt nạt thời thơ ấu để lại vết sẹo vô hình, nhưng bạn có quyền không để nó điều khiển cuộc đời mình. Đừng để những “con quỷ” từ lớp một, lớp hai tiếp tục “ám” bạn qua những người mới trong cuộc sống trưởng thành. Đa số những kẻ cố “gây sự” với bạn – dù ngoài đời hay trên mạng – đều là “đàn ông giá trị thấp” (low-value males). Họ không đáng để bạn tốn thời gian. Như Rocky nói với Apollo trong Rocky IV: “Cậu không đấu với người Nga. Cậu đang đấu với chính mình”. Đúng vậy, cuộc chiến thật sự là bạn chống lại bạn – chống lại những tổn thương cũ, những phản ứng bốc đồng.
Tôi, dù đã làm việc rất nhiều với bản thân, vẫn đôi khi cảm thấy “bị chạm” bởi một số thứ. Nhưng tôi biết mình nắm quyền kiểm soát. Tôi không để lũ bắt nạt từ hồi lớp năm hay những “kẻ troll” hiện tại điều khiển cảm xúc của mình. Thời gian và sự bình yên của tôi quý giá hơn nhiều so với việc đáp trả một gã “giá trị thấp”. Nếu bạn từng bị bắt nạt, hãy nhớ: bạn lớn hơn những vết sẹo đó. Đừng để chúng biến bạn thành kẻ “gây tổn thương” cho người khác, nhất là những người vô tội.
Cuộc sống là một chuỗi những trận chiến, nhưng hãy chọn trận nào đáng đánh. Đừng để lý trí con thằn lằn (lizard brain) khiến bạn hành động bốc đồng. Hãy suy nghĩ trước mười bước , vì một phút nóng giận có thể phá hủy cả tương lai. Nếu bạn từng bị bắt nạt, hãy biến nỗi đau đó thành sức mạnh – không phải để “trả đũa”, mà để trở thành một người tốt hơn, một lãnh đạo, một người mà người khác ngưỡng mộ.
Hẹn gặp lại các bạn ở câu chuyện tiếp theo. Hãy sống mạnh mẽ, chọn trận chiến khôn ngoan, và đừng để quá khứ “bắt nạt” tương lai của bạn. À, và nếu trời tối nhanh như hôm nay, đừng trách tôi dừng kể chuyện sớm nhé!
