Phần lớn con người không thật sự sống – họ chỉ tồn tại. Họ trôi dạt như sáp nóng bị môi trường nhào nặn, không cá tính, không lý tưởng, không phương hướng. Người tầm thường không tự suy nghĩ, họ lặp lại. Họ không tự phán đoán đúng sai bằng nội tâm và lý trí, mà vay mượn quan điểm từ gia đình, đám đông và xã hội. Họ sợ khác biệt, sợ bị đánh giá, nên cúi đầu trước ý kiến người khác. Khi bạn sống như vậy, bạn không còn là một cá thể, mà chỉ là cái bóng của tập thể.
Nhưng trong bất kỳ thời đại nào cũng có một số ít người từ chối con đường đó. Họ không phải lúc nào cũng vĩ đại, nhưng những người thực sự đạt được thành tựu và sống có ý nghĩa đều có một điểm chung: họ được dẫn dắt bởi một lý tưởng. Lý tưởng là thứ kéo con người vượt lên chính mình, cho họ hướng đi trong tương lai. Người theo đuổi chân lý lao vào khoa học và khám phá tự nhiên. Người theo đuổi cái đẹp hiến đời cho nghệ thuật và sáng tạo. Người theo đuổi điều thiện chiến đấu cho tự do, công lý và phẩm giá con người. Không có lý tưởng, không có tiến bộ – chỉ có sự trì trệ và tha hóa.
Tôi thấy xã hội hiện đại làm bạn phân tâm khỏi điều đó. Bạn bị dạy phải săn lùng sự công nhận, tiền bạc, địa vị, danh tiếng — và càng nhanh càng tốt. Nhưng sống như vậy là tự khóa mình vào sự tầm thường. Bạn đạt được thứ mình muốn, nhưng không trở thành con người mình có thể trở thành. Muốn thoát ra, bạn phải chọn một lý tưởng đủ lớn để khiến bạn thức dậy mỗi sáng với cảm giác mình đang đi về phía trước. Lý tưởng đó có thể thuộc về điều thiện, chân lý hoặc cái đẹp — nhưng nó phải là thứ khiến bạn sẵn sàng trả giá.
Tôi cũng nhắc bạn một điều quan trọng: con người được hình thành qua sự bắt chước. Nếu bạn không có hình mẫu tốt, bạn sẽ mặc định bắt chước đám đông tầm thường. Một người thầy, một nhân vật lịch sử, một bộ óc vĩ đại — họ có thể trở thành tấm gương cho bạn ngay cả khi bạn chưa từng gặp họ. Khi bạn nghiên cứu cuộc đời họ, bạn học được cách họ nghĩ, cách họ chịu đựng, cách họ chiến đấu với chính mình. Nghịch lý ở đây là: bắt chước đúng người sẽ giúp bạn trở nên độc đáo.
Bạn cũng phải học cách ngưỡng mộ cái vĩ đại. Người chỉ chăm chăm soi lỗi, chê bai và tự huyễn hoặc mình là “người phê bình tỉnh táo” thì sẽ chết dần trong mức sống thấp kém của tinh thần. Ngược lại, khi bạn nhìn thấy sự xuất sắc ở người khác, nó có thể thắp lên trong bạn tinh thần cạnh tranh và thôi thúc bạn vượt giới hạn. Nhiều kiệt tác trong lịch sử được sinh ra từ khao khát vượt qua đối thủ, vượt qua sự thờ ơ của thế giới. Sự ganh đua đúng nghĩa không làm bạn nhỏ lại — nó buộc bạn lớn lên.
Nhưng lý tưởng thôi chưa đủ. Những người vĩ đại làm việc cực kỳ chăm chỉ. Tài năng tự nhiên chỉ là hạt giống; kỷ luật, tập trung và kiên trì mới là thứ khiến nó nở hoa. Mỗi bước tiến tới vinh quang đều phải trả bằng đêm trắng, thử nghiệm thất bại và suy tư sâu sắc. Trong khi đó, đa số chúng ta lãng phí tiềm năng bằng cách làm công việc mình ghét rồi dùng giải trí rẻ tiền để quên đi sự trống rỗng. Theo thời gian, việc phớt lờ tiếng gọi của phiên bản cao hơn trong chính mình sẽ biến thành lo âu, trầm cảm và hối tiếc.
Tôi không bảo bạn phải trở thành huyền thoại. Tôi chỉ nói bạn phải sống theo cách mà nếu nhìn lại, bạn biết mình đã thử. Hãy tìm lý tưởng của bạn, giữ nó như giữ lửa thiêng. Khi ngọn lửa đó tắt, con người chỉ còn lại quán tính lạnh lẽo của sự tồn tại. Bạn chỉ thực sự sống khi có thứ gì đó nâng bạn vượt khỏi thực tại tầm thường – một ảo tưởng cao quý đủ mạnh để biến bạn thành con người mà bạn đáng lẽ có thể trở thành
